خانه / ایران شناسی / اماکن / معرفی استان مرکزی

معرفی استان مرکزی

به گزارش بدانید ها استان مرکزی همانطور که از نامش پیداست، در مرکز ایران قرار گرفته است. این استان از شمال به استانهای تهران و قزوین، از غرب به استان همدان، از جنوب به استان های اصفهان و لرستان،و از شرق به استانهای تهران،قم و اصفهان محدود می شود. این استان با داشتن مساحتی در حدود ۲۹,۵۳۰ کیلومتر مربع، ۱/۸۲ درصد از مساحت کل کشور را در بر می گیرد. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، استان مرکزی دارای ۱۲ شهرستان، ۲۳ بخش، ۳۲ شهر، ۶۶ دهستان، ۱٬۳۹۴ آبادی دارای سکنه و ۴۶ آبادی خالی از سکنه می باشد.

استان مرکزی از قطبهای صنعتی و مهم کشور به حساب می آید، چرا که کارخانجات بزرگی همچون ماشین سازی اراک، کارخانه هپکو، آلومینیوم، و آذرآب در شهرستان اراک قرار دارند و علاوه بر این پالایشگاه شازند، نیروگاه و اخیراً هم آب سنگین اراک «خنداب» در این استان مورد بهره برداری قرار گرفته‌اند.

طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ ،استان مرکزی ۱,۰۹۹,۷۶۴ نفر جمعیت داشته است.

جغرافیای استان

مرکز این استان شهر اراک است. شهرستان‌های این استان عبارت‌ اند از: آشتیان، اراک، تفرش، خمین، دلیجان، زرندیه، ساوه، شازند، کمیجان، محلات، خنداب و فراهان.

این استان بخشی از فلات مرکزی ایران را دربر می‌گیرد.

ناهمواری‌ها ۷۵٪ از مساحت استان را شامل می‌شوند. کوه‌های استان مرکزی که در دوره ترشیاری ایجاد شده، از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده‌اند. قسمتی از کوه‌های مرکزی و قسمتی از کوه‌های زاگرس بخش اعظم ارتفاعات استان محسوب می‌شوند.

قله شهباز با ارتفاع ۳۳۸۸ متر ارتفاع در رشته‌کوه راسوند در غرب اراک بلندترین نقطه استان است، همچنین دشت مسیله با ارتفاع ۹۵۰ متر پست‌ترین نقطه استان است.

تاریخچه استان

به استناد منابع تاریخی، استان مرکزی در هزاره اول قبل ازمیلاد جزو ایالات ماد بزرگ بود که تمام قسمت مرکزی و غربی ایران را در بر می گرفت واز کانون های قدیم استقرار در فلات ایران به شمار می رفته است.

درزمان سلوکیان،این منطقه، مخصوصاً قسمت شمالی آن(دهستان خورهه) مورد توجه حکام یونانی قرار گرفت. وجود آثار باستانی باقی مانده ازاین دوران در خورهه مؤید این نظر است.

در زمان خسروپرویز ـ پادشاه ساسانی ـ ایران به چهار بخش تقسیم شد. این چهار بخش عبارت بودند از: باختر (شمال)،  خورآبان یا خورآسان (شرق)، نیمروز (جنوب) و خوربران (غرب). این منطقه در بخش خوربران (مغرب) که به معنی محل غروب خورشید بود قرار داشت.

در قرن اول اسلامی این منطقه به نام ایالت جبال یا قهستان تغییر نام داد، به طوری که جغرافیانویسان اسلامی این قرن،  از آن به عنوان بخشی از بلاد پهلویان و به نام کوهستان یا قهستان (جبال) نام برده اند. این منطقه درقرن دوم هجری همراه با همدان، ری و اصفهان به نام عراق عجم نامیده شد.

در قرن چهارم هجری قمری شهرهای ایالت جبال عبارت بودند از: همدان، رودآور،خورمه (خورهه)،  سهرورد، ابهر، سمنان،  قم، قاشا، روده، پوسته،  کره،  بره، گربایگان (گلپایگان) و… . در این دوره مراکز و کانونهای درجه اول شهری نیز عبارت بودند از: ساوه،  تفرش، وره، ساروق و گلپایگان و شهرهای مبادلاتی درجه دوم نیز عبارت بودند از : محلات، خمین،   کمیجان، میلاجرد،  خنداب، الیثار،  سامان، خورهه،  نیمور،نراق، دلیجان، جاسب، ماْمونیه، الویر و… بودند.

دراین مراکز غله، حبوبات، زعفران، انجیر، انار،   سیب، انگور، گردو،بادام، قیسی وسایر محصولات سردرختی و باغی و خشکبار و گیاهان دارویی مانند ترنجبین در کنار محصولات صنایع دستی مانند : ظروف سفالی و مسی و پارچه و کرباس،  گلیمنه،  قالی و … تولید می شد.

بیشتر بخوانید:

آب و هوا

استان مرکزی از آب و هوایی متنوع برخوردار است و دلیل آن هم نوسانات ارتفاعی، مجاورت با حاشیه مرکزی ایران، همجواری با بخشی از منطقه حوض سلطان، کویر میقان و حوزه آبریز دریاچه نمک و قرار گرفتن در محل تلاقی دو رشته‌کوه البرز و زاگرس است.

کویر میقان-اراک

در کل این استان به سه اقلیم نیمه بیابانی، معتدل کوهستانی همراه با زمستان سرد و تابستان معتدل تقسیم می‌شود.

میانگین بارش سالیانه بین ۱۷۰ تا ۴۵۰ میلی‌متر قرار دارد. میانگین دمای سالانه نیز از ۱۸ درجه سانتی‌گراد تا ۴ درجه سانتی‌گراد متغیر است.

معرفی استان همدان

مردم‌شناسی

استان مرکزی تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ از مهاجرپذیرترین استان‌های ایران بود. بیشتر ساکنان استان مسلمان و شیعه بوده و به زبان فارسی سخن می‌گویند. اما اقوامی نظیر تاتی در برخی روستاهای شهرستان‌های کمیجان (مانند وفس)، زرندیه (مانند الویر) و تفرش (مانند کهک) و میلاجرد، ترکی در قسمتی از روستاهای شهرستان‌های فراهان، خنداب، کمیجان، شازند، اراک، ساوه و زرندیه و روستاهای آشتیان و تفرش و میلاجرد و لک و لر در شهرهای خمین، شازند و خنداب سکونت دارند.

در پاره‌ای از روستاهای شازند، خرقان و ساوه و همچنین در اراک اقوام ارمنی زندگی می‌کنند.

کرد ها در ساوه و شازند و ارمنیان و یهودیان در شهرستان خمین زندگی می کنند.

صنایع دستی

انار، انگور، گیوه سنجان و فرش دستباف ساروق که از شهرت جهانی برخوردار است از مهم‌ترین صنایع دستیو سوغات استان مرکزی است.

فرش ساروق
صنایع دستی استان مرکزی

گل و گیاهان زینتی محلات نیز در کشور رتبه اول را دارد و به هلند ایران معروف است.

اقتصاد استان مرکزی

۱-دامپروری :

فلات مرکزی، که بین رشته کوههای البرز و زاگرس در این منطقه وجود دارد، رشته جبال راسوند به طرف جنوب شرقی. تنوع اقلیمی و آب هوایی استان که ناشی از نوسانات ارتفاعی آن است و همچنین میزان بارش باران در فصول مختلف همه و همه باعث وجود طبیعت ویژه ای را از جهت رویش گیاهان در این منطقه شده است. از این رو می توان گفت استان مرکزی یکی از غنی ترین مراتع طبیعی ایران است و برای پرورش انواع دام و طیور و حتی پرورش زنبور عسل مناسب است.

نواحی سربند و دامنه‌های راسوند، به دلیل ویژگیهای اقلیمی، از پرآب ترین و سبزترین مناطق استان مرکزی محسوب می گردد.

تراکم چشمه های پرآب و دائمی و فصلی، پوشش گیاهی بسیار خوب و گستردگی باغها و چمنزارها، داشتن تالابها و سردابهای بزرگ همه و همه و داشتن گونه های گیاهی بومی و دارویی باعث پرورش انواع دام و طیور و آبزیان شده است.

البته باید به این نکته توجه داشت : زمستان سرد و پربرف فلات غرب و جنوب غربی استان، امکان نگهداری گله های گوسفند و بز را بسیار محدود می کند. دامها مدت زیادی در آغل ها نگهداری می شوند و تنها چند ماهی از سال می توانند از مراتع ییلاقی، کوهستانی استفاده کنند، نگهداری دامها تنها در روستاهایی که قدرت ذخیره علوفه زمستانی را دارند امکان پذیر است.

نواحی شرق و شمال شرق استان و اطراف سیله و دشتهای مجاور آن به علت گرمای هوا در بعضی مواقع کوچ موقت گوسفند و بز را فراهم می سازد. بیشتر عشایر منطقه در این نواحی به دامداری اشتغال دارند. در اطراف اراک و خمین و شهرهای دیگر استان که گاوداری و مرغداری های جدیدی احداث شده اند که سعی در برآوردن نیازهای روزافزون این شهرها را دارند.

آب سنگین چیست؟

۲-صنعت:

استان مرکزی از جمله استانهای صنعتی کشور محسوب می شود، وجود صنایع مادر در اراک این شهر را به یکی از قطبهای صنعتی کشور مبدل کرده است همچنین وجود کارخانه های چشمگیر و تولیدی شهرستان ساوه نیز خود گویای این مهم است.

مهمترین کارخانه های صنعتی استان عبارتند از : ماشین سازی، آلومینیوم سازی کابل سازی – کمباین سازی، لاستیک سازی- کارخانه هپکو(سازنده ماشین آلات راه سازی) کارخانه های سازنده پروفیل و لوله های آبیاری آلومینیومی، کارخانه های آونگان (سازنده پایه فلزی انتقال نیرو)- کارخانه ادوات- کارخانه تولید نورد آلومینیوم- رنگ روناس- پالایشگاه- پتروشیمی – نیروگاه آذرآب و نیز سایر کارخانه های مستقر در شهرستان ساوه را می توان یاد کرد، که تولید و عرضه آن به داخل کشور و صادر برخی از تولیدات کارخانه ها به خارج از کشور چه در بخش کارخانه ها و صنایع همانطور که یادآور شدیم چه در بخش کشاورزی این استان یکی از قطبهای مهم تأثیرگذار در امر بازرگانی و صنعتی کشور است.

کارخانه هپکو اراک
مجتمع پتروشیمی شازند

۳-معادن:

در استان مرکز ۱۱۲ معدن محتلف وجود دارد که بیشترین آن مربوط به مصالح ساختمانی است. از مهمترین معادن استان مرکزی می توان سنگ آهن در شمس آباد اراک، معادن سرب، رو، منگنز، بارتیتین، سنگ تراورتن، گچ و سنگ را نام برد.

در اطراف شهر نیمور محلات معادن تراورتن بسیار زیاد است.


بیشتر بخوانید: دانستنی هایی درباره معدن


جاذبه های گردشگری:

۱- چشمه چپقلی، اراک

۲-پل دوآب،شازند

پل دوآب توره،شازند

۳-حمام چهار فصل،اراک

۴-تالاب میقان،اراک

۵-غار چال نخجیر،دلیجان

۶-تپه تاریخی آوه، ساوه

۷- خانه ی امام خمینی(ره) ،خمین

۸-گلستان های محلات، محلات

۹-آتشکده خورهه،محلات

۱۰-کاروانسرای دودهک، دلیجان

۱۱-آرامگاه پروفسور حسابی،تفرش

۱۲-روستای هزاوه،اراک

از وبسایت بدانید ها: www.bedanidha.ir

نویسنده شوید

درباره‌ی سینا بهاروند

سینا بهاروند هستم.متولد بهمن ماه ۱۳۸۲ در خرم آباد. هم اکنون در شهر همدان سکونت دارم. امیدوارم که بتوانم در این سایت به افزایش دانش و اطلاعات شما عزیزان کمک کنم. (از این که ما را دنبال می کنید متشکریم)

حتما ببینید

دانستنی های عجیب مثلث برمودا

به گزارش بدانید ها مثلث برمودا که به نام مثلث شیطان هم شناخته می‌شود، حدود منطقه‌ای در ناحیهٔ …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *