خانه / مذهبی / احادیث و آیاتی درباره علم

احادیث و آیاتی درباره علم

به گزارش بدانید ها آیات زیادی از قرآن کریم دلالت بر اهمیت کسب علم و معرفت دارند؛ در سوره «طلاق» هدف آفرینش جهان را علم و معرفت، و در سوره «بقره» هدف از بعثت انبیاء را تعلیم و تربیت بیان می نماید. همین معنا در سوره های «آل عمران» و «جمعه» نیز آمده است.

علاوه بر این در آیاتی از سوره های «قصص» و «محمّد(ص)» هدف از نزول قرآن، اندیشه و تدبّر ذکر شده است. حتی در سوره «اسرا» گفته شده که هدف از معراج پیامبر(ص) معرفت بود. همین معنا در سوره «نجم» نیز تکرار شده است.
پاسخ تفصیلی: آیات زیادی از قرآن کریم دلالت بر اهمیت کسب علم و معرفت دارند. در سوره طلاق هدف آفرینش جهان، علم و معرفت بازگو شده است:

«اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْاَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الْاَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا اَنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَاَنَّ اللَّهَ قَدْ اَحَاطَ بِکُلِّ شَیْءٍ عِلْمًا»(۱)؛ (خداوند همان کسى است که هفت آسمان را آفرید، و از زمین نیز همانند آن ها را، فرمان [و تدبیر] او در میان آنها پیوسته فرود مى آید، تا بدانید خداوند بر هر چیز تواناست و این که علم خدابه همه چیز احاطه دارد).

آیه به وضوح این حقیقت را مى رساند که یکى از اهداف آفرینش جهان آگاه ساختن انسان ها از علم و قدرت خداوند و معرفت ذات و صفات او است، و این با صراحت امکان معرفت را در سطح وسیع بازگو مى کند.(۲)

همچنین در سوره بقره هدف بعثت انبیاء تعلیم و تربیت گفته شده است. قرآن مجید کراراً این مطلب را در مورد پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) یادآور مى شود. از جمله در سوره بقره مى فرماید:

«کَمَا اَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولا مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا وَیُزَکِّیکُمْ وَیُعَلِّمُکُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَیُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ»(۳)؛ (همان گونه که رسولى [براى هدایت شما] پیامبرى از خودتان در میان شما فرستادیم تا آیات ما را بر شما بخواند و شما را پاکیزه سازد و به شما کتاب و حکمت بیاموزد و آنچه را نمى دانستید به شما یاد دهد).


همین معنا در سوره بقره آیه۱۲۹ و سوره آل عمران، آیه۱۶۴ و جمعه، آیه۲ آمده است.
اگر معرفت و شناخت امکان نداشت چگونه ممکن بود یکى از اهداف مهم بعثت پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) را تشکیل دهد؟(۴)


علاوه بر این در آیاتی از قرآن هدف از نزول قرآن اندیشه و تدبر ذکر شده است. «کِتَابٌ اَنزَلْنَاهُ اِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ وَلِیَتَذَکَّرَ اُوْلُوا الاَْلْبَابِ»(۵)؛ (این کتابى است پر برکت که بر تو نازل کرده ایم تا در آیات آن تدبر کنند و خردمندان متذکر شوند).


«اَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ اَمْ عَلَى قُلُوب اَقْفَالُهَا»(۶)؛ (آیا آنها در قرآنتدبر نمى کنند یا بر دلهایشان قفل هایى نهاده شده است؟!).

«لیدبروا» از مادّه «دبر» (بر وزن شتر) به معناى پشت هر چیز است؛ سپس به معناى تفکر و عاقبت اندیشى به کار رفته، چرا که با اندیشه عواقب و نتایج و پشت و روى مطالب روشن مى شود.

در آیه نخست هدف از نزول قرآنرا تدبر بیان کرده تا مردم تنها به خواندن آیات به عنوان یک سلسله کلمات مقدّس قناعت نکنند و هدف نهایى را به دست فراموشى نسپارند و در آیهدوّم ترک اندیشه را دلیل بر وجود قفل بر دل ها و از کار افتادن حس تشخیص مى داند؛ و در هر حال این آیات دعوتى است عام به سوى اندیشیدن؛ دعوتى که امکان شناخت را به وضوح روشن مى سازد.(۷)

حتی در سوره اسرا گفته شده که هدف از معراج پیامبر(صلى الله علیه وآله) معرفت بود:

«سُبْحَانَ الَّذِى اَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلَى الْمَسْجِدِ الاَْقْصَا الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا اِنَّه هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ»(۸)؛ (پاک و منزّه است آن کس که بنده اش را در یک شب، از مسجدالحرام به مسجدالاقصى ـ که گرداگردش را پربرکت ساخته ایم ـ برد، تا برخى از نشانه هاى خود را به او ارائه دهیم؛ چرا که او شنوا و بیناست).

همین معنا در سوره نجم که از معراجپیامبر(صلى الله علیه وآله) سخن مى گوید به تعبیر دیگرى آمده است: «لَقَدْ رَاَى مِنْ آیَاتِ رَبِّهِ الْکُبْرَى»(۹)؛ (به یقین او بزرگترین نشانه هاى پروردگارش را [در آن سفر آسمانى] دید).
این آیات حدّاقل یکى از اهداف مهم معراج پیامبر(صلى الله علیه وآله) را مساله مشاهده آیات بزرگ حق معرفى مى کند، مشاهده اى که یکى از منابع مهم معرفت است.(۱۰)،(۱۱)

پی نوشت:

  • (۱). سوره طلاق، آیه ۱۲.
  • (۲). در حدیثى مى خوانیم که امام حسین بن على(علیه السلام) به یارانش فرمود: «اَیُّها الناسُ اِنَّ اللهَ جَلٌ ذکرُه ما خلق الْعِبادَ اِلاّ لِیَعْرِفُوهُ، فَاذِا عَرَفُوهُ عَبَدوُهُ، فاذا عَبَدُوُه اِسْتَغْنَوْا بِعبادَتِهِ عَنْ عِبادَهِ ماسِواهُ»؛ (اى مردم! خداوند متعال بندگان را نیافرید مگر براى این که او را بشناسند، هنگامى که او را شناختند او را عبادت مى کنند، و هنگامى که عبادت اش کردند از بندگى غیر او بى نیاز مى شوند) بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق/ مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، ۱۴۰۳ قمری‏، چاپ: دوم، ج ۵، ص ۳۱۲، باب ۱۵ (عله خلق العباد و تکلیفهم و العله التی من أجلها جعل الله فی الدنیا اللذات و الآلام و المحن).
  • (۳). سوره بقره، آیه ۱۵۱.
  • (۴). امیرمؤمنان(علیه السلام) مى فرماید: «کَفى بِالْعِلْمِ شَرَفاً اَنْ یَدَعیه مَنْ لایُحْسِنُهُ وَ یَفرَحُ اِذا نُسِب اِلَیْهِ وَ کَفَى بِالْجَهْلِ ذماً یبرأ منه من هو فیه»؛ (در شرافت علم همین بس که افرادى که از آن آگاه نیستند آن را ادعا مى کنند؛ و اگر به آنان نسبت داده شود خوشحال مى شوند. و در مذمت جهل همین بس که حتى دارندگانش از آن تبرى مى جویند) بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق/ مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، ۱۴۰۳ قمری‏، چاپ: دوم، ص ۱۸۵، باب ۱ (فرض العلم و وجوب طلبه و الحث علیه و ثواب العالم و المتعلم).
  • (۵). سوره ص، آیه ۲۹.
  • (۶). سوره محمّد، آیه ۲۴.
  • (۷). امام موسى بن جعفر(علیه السلام) به هشام بن حکم فرمود: «… مَا بَعَثَ اللَّهُ أَنْبِیَاءَهُ وَ رُسُلَهُ إِلَى عِبَادِهِ إِلَّا لِیَعْقِلُوا عَنِ اللَّهِ فَأَحْسَنُهُمُ اسْتِجَابَهً أَحْسَنُهُمْ مَعْرِفَهً …»؛ (خداوند پیامبران و رسولان اش را براى این به سوى بندگان اش فرستاد که خدا را بشناسند کسى از همه بهتر دعوت آنها را اجابت کرده که معرفت اش بیشتر باشد). الکافی، کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، محقق/ مصحح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ‏ ‏۱۴۰۷ قمری، چاپ: چهارم، ج ۱، ص ۱۶، (کتاب العقل و الجهل).
  • (۸). سوره اسراء، آیه ۱.
  • (۹). سوره نجم، آیه ۱۸.
  • (۱۰). شرح بیشتر در این باره را در تفسیر نمونه، مکارم شیرازى ناصر، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۳۷۴ شمسی، چاپ: اول، ج ۱۲، ص ۱۶، هدف معراج مطالعه فرمایید.
  • (۱۱). گرد آوری از کتاب: پیام قرآن، ناصر، مکارم شیرازی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ شمسی، چاپ: نهم، ج ۱، ص ۶۰.
  • حدیث (۱) قال رسول الله صلى‏ الله‏ علیه ‏و‏آله : خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ مَعَ العِلمِ وَشَرُّ الدُّنیا وَالآخِرَهِ مَعَ الجَهلِ ؛ خیر دنیا و آخرت با دانش است و شرّ دنیا و آخرت با نادانى. (بحارالانوار، ج۷۹، ص۱۷۰) حدیث (۲) قال رسول الله صلى ‏الله‏ علیه ‏و‏آله : طَلَبُ العِلمِ فَریضَهٌ عَلى کُلِّ مُسلِمٍ أَلا إِنَّ اللّه‏َ یُحِبُّ بُغاهَ العِلمِ؛ طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است. خداوند جویندگان دانش را دوست دارد. (مصباح الشریعه،ص۱۳) حدیث (۳) قال على علیه ‏السلام : کُلُّ وِعاءٍ یَضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ إِلاّ وِعاءُ العِلمِ فَإِنَّهُ یَتَّسِعُ بِهِ؛ فضاى هر ظرفى در اثر محتواى خود تنگ‏تر مى‏شود مگر ظرف دانش که با تحصیل علوم، فضاى آن بازتر مى‏گردد.  (نهج البلاغه،ص۵۰۵) حدیث (۴) قال على علیه ‏السلام : زَکاهُ العِلمِ بَذلُهُ لِمُستَحِقِّهِ وَإجهادُ النَّفسِ فِى العَمَلِ بِهِ؛ زکات دانش، آموزش به کسانى که شایسته آنند و کوشش در عمل به آن است. (غرر الحکم و درر الکلم،ص۳۹۱) حدیث (۵) قال على علیه‏ السلام : خَیرُ العِلمِ مانَفَعَ؛ بهترین علم آن است که مفید باشد. (غررالحکم و دررالکلم،ص ۳۵۴) حدیث (۶) قال الصادق علیه ‏السلام : مَن تَعَلَّمَ العِلمَ و َعَمِلَ بِهِ و َعَلَّمَ لِلّهِ دُعِىَ فى مَلَکُوتِ السَّماواتِ عَظیما فَقیلَ: تَعَلَّمَ لِلّهِ و َعَمِلَ لِلّهِ و َعَلَّمَ لِلّهِ؛ هر کس براى خدا دانش بیاموزد و به آن عمل کند و به دیگران آموزش دهد، در ملکوت آسمانها به بزرگى یاد شود و گویند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل کرد و براى خدا آموزش داد. الذریعه الی حافظ الشریعه(شرح اصول کافی) ج۱،ص۵۶ حدیث (۷) قال على علیه ‏السلام : پاِنَّ العِلمَ حَیاهُ القُلوبِ وَ نورُ البصارِ مِنَ العَمى وَ قُوَّهُ البدانِ مِنَ الضَّعفِ؛ به راستى که دانش، مایه حیات دل‏ها، روشن کننده دیدگان کور و نیروبخش بدن‏هاى ناتوان است. (تحف العقول، ص ۲۸) حدیث (۸) قال على علیه‏ السلام : یَنبَغى لِلعاقِلِ اَن یَحتَرِسَ مِن سُکرِ المالِ وَ سُکرِ القُدرَهِ ، وَ سُکرِ العِلمِ ، وَ سُکرِ المَدحِ وَ سُکرِ الشَّبابِ ، فَاِنَّ لِکُلِّ ذالِکَ ریاحا خَبیثَهً تَسلُبُ العَقلَ وَ تَستَخِفُّ الوَقارَ؛ سزاوار است که عاقل ، از مستى ثروت، قدرت ، دانش ، ستایش و مستى جوانى بپرهیزد، چرا که هر یک را بادهاى پلیدى است که عقل را نابود مى‏کند و وقار و هیبت را کم مى‏نماید. (غرر الحکم، ص ۷۹۷) حدیث (۹) قال ابی عبدالله علیه ‏السلام : اِنَّ مِن حَقیقَهِ الایمانِ اَن تُؤثِرَ الحَقَّ وَ اِن ضَرَّکَ عَلَى الباطِلِ وَ اِن نَفَعَکَ وَ اَن لا یَجوزَ مَنطِقُکَ عِلمَکَ؛ از حقیقت ایمان این است که حق را بر باطل مقدم دارى، هر چند حق به ضرر تو و باطل به نفع تو باشد و نیز از حقیقت ایمان آن است که گفتار تو از دانشت بیشتر نباشد. (بحارالانوار، ج ۲، ص۱۱۴) حدیث (۱۰) قال الصادق علیه ‏السلام : لایَزالُ المُؤمِنُ یُورِثُ أَهلَ بَیتِهِ العِلمَ وَ الدَبَ الصّالِحَ حَتّى یُدخِلَهُمُ الجَنَّهَ جَمیعا؛ مؤمن همواره خانواده خود را از دانش و ادب شایسته بهره مند مى سازد تا همه آنان را وارد بهشت کند. (مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۰۱) حدیث (۱۱) قال على علیه‏ السلام : اَلعِلمُ قاتِلُ الجَهلِ؛ دانش، نابود کننده نادانى است. (غررالحکم و دررالکلم،ص۵۶) حدیث (۱۲) قال على علیه ‏السلام : اَلا اِنَّ فیهِ عِلمَ مایَأتى و َالحَدیثَ عَنِ المَاضى و َدَواءَ دائِکُم و نَظمِ ما بَینَکُم؛ آگاه باشید که دانش آینده، اخبار گذشته و درمان دردهایتان و نظم میان شما در قرآن است. (نهج البلاغه، ص ۲۲۳) حدیث (۱۳) قال على علیه ‏السلام : إِذا تَفَقَّهَ الرَّفیعُ تَواضَعَ؛ انسان بلند مرتبه چون به فهم و دانایى رسد، متواضع مى شود.  (غررالحکم، ص۲۸۵) حدیث (۱۴) قال على علیه‏ السلام :  اَلعِلمُ کَنزٌ عَظیمٌ لایَفنی؛ علم گنج بزرگی است که با خرج کردن تمام نمی شود. (غرر الحکم و درر الکلم،ص۶۶) حدیث (۱۵) قال على علیه‏ السلام : العِلمُ وَراثَهٌ کَریمَهٌ ، وَ الادابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ ، وَ الفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ؛ علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف. (نهج البلاغه،ص۴۶۹) حدیث (۱۶) پیامبر صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : أنَّهُ إذا قالَ الْمُعَلِّمُ لِلصَّبىِّ قُل بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ فَقالَ الصَّبىُّ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ کَـتَبَ اللّه‏ُ بَراءَهً لِلصَّبِىِّ و بَراءَهً لأِبـَوَیهِ و بَراءَهً لِلمُعَلِّمِ؛ وقتى معلم به کودک بگوید: بگو بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم و کودک آن را تکرار کند خداوند براى کودک و پدر و مادرش و معلم، برائت از آتش در نظر خواهد گرفت. بحارالانوار(ط-بیروت)،ج۸۹،ص۲۵۷ حدیث (۱۷) امام على علیه‏ السلام : عِلمُ الْمُنافِقِ فی لِسانِهِ و َعِلْمُ الْمُؤْمِنِ فی عَمَلِهِ؛ دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در کردار اوست. (غررالحکم، ص۴۶۳) حدیث (۱۸) امام على علیه ‏السلام : تَغَرَّبْ عَنِ الأَوْطانِ فى طَـلَبِ الْعُلا وَ سافِرْ فَفِى الأَسْفارِ خَمْسُ فَوائِدَ تَفَرُّجُ هَمٍّ وَاکْتِسابُ مَعیشَهٍ و َعِلْمٌ وَآدابٌ و صُحْبَهُ ماجِدٍ؛  براى کسب بلند مرتبگى از وطن خود دور شو و سفر کن که در مسافرت پنج فایده است: برطرف شدن اندوه، بدست آوردن روزى و دانش و آداب زندگى، و هم‏نشینى با بزرگواران. (مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۱۱۵) حدیث (۱۹) پیامبر صلى‏ لله‏ علیه ‏و ‏آله : اَلْعِلْمُ رَأسُ الْخَیْرِ کُلِّهِ، وَ الْجَهْلُ رَأسُ الشَّرِّ کُلِّهِ ؛  دانایى سرآمد همه خوبى‏ها و نادانى سرآمد همه بدى ‏هاست. (بحارالأنوار، ج۷۴، ص ۱۷۵) حدیث (۲۰) امام على علیه‏ السلام : اَلْعِلْمُ اَصْلُ کُلِّ خَیْرٍ، اَلْجَهْلُ اَصْلُ کُلِّ شَرٍّ؛  دانایى، ریشه همه خوبى‏ها و نادانى ریشه همه بدى‏هاست. (غررالحکم، ص۴۸) حدیث (۲۱) امام على علیه‏ السلام : رَأْسُ الْعِلْمِ التَّمْییزُ بَیْنَ الاْخْلاقِ وَ اِظْهارُ مَحْمودِها وَ قَمْعُ مَذْمومِها؛
      بالاترین درجه دانایى، تشخیص اخلاق از یکدیگر و آشکار کردن اخلاق پسندیده و سرکوب اخلاق ناپسند است.
    (غررالحکم و دررالکلم،ص۳۷۸) حدیث (۲۲) امام على علیه ‏السلام : جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ و تَزکُ نَفسُکَ؛  با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود. (غررالحکم و دررالکلم،ص۳۴۱) حدیث (۲۳) امام على علیه ‏السلام : مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماما فَلیَبْدَأ بِتَعْلیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلیمِ غَیْرِهِ و َلْیَکُنْ تَاْدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبْلَ تَأْدیبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِجْلالِ مِنْ مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤَدِّبِهِمْ؛  کسى که خود را پیشواى مردم قرار داده، باید پیش از آموزش دیگران، خود را آموزش دهد و پیش از آن‏که دیگران را با زبان، ادب بیاموزد، باکردارش ادب آموزد و البته آموزش دهنده و ادب‏آموز خود بیش از آموزگار و ادب‏آموز مردم، شایسته تجلیل است. مثیرالاحزان،ص۵۰ حدیث (۲۴) امام على علیه ‏السلام : یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا العِلمَ وَالاَدَبَ ثَمَنُ نَفْسِکَ فَاجْتَهِد فى تَعَلُّمِهِما ، فَما یَزیدُ مِنْ عِلْمِکَ وَ اَدَبِکَ یَزیدُ فى ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدى اِلى رَبِّکَ وَ بِالاَدَبِ تَحْسِنُ خِدْمَهَ رَبِّکَ وَبِأَدَبِ الْخِدْمَهِ یَسْتَوجِبُ الْعَبْدُ وَلایَتَهُ وَقُرْبَهُ ، فَاقْبَلِ النَّصیحَهَ کى تَنْجُوَ مِنَ الْعَذابِ؛ اى مؤمن! به تحقیق این دانش و ادب بهاى جان توست پس در آموختن آن دو بکوش که هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود بر قیمت و قَدْرت افزوده مى‏شود ؛ زیرا با دانش به پروردگارت راه مى‏یابى و با ادب به پروردگارت خوش خدمتى مى‏کنى و با ادب در خدمت‏گزارى، بنده سزاوار دوستى و نزدیکى به او مى‏شود . پس [این [نصیحت را بپذیر تا از عذاب بِرَهى. (بحار الانوار(ط-بیروت)،ج۱،ص۱۸۰) حدیث (۲۵) پیامبر صلى ‏لله‏ علیه ‏و ‏آله : اَلْعِلمُ إمامُ الْعَمَلِ وَالْعَمَلُ تابِعُهُ یُلهَمُ بِهِ السُّعَداءُ وَ یُحْرَمُهُ الأْشقیاءُ؛  دانش پیشواى عمل و عمل پیرو آن است. به خوشبختان دانش الهام مى‏شود و بدبختان از آن محرومند. (امالى طوسى، ص ۴۸۸) حدیث (۲۶) پیامبر صلى‏ الله‏ علیه ‏و‏آله : قَلْبٌ لَیْسَ فیهِ شَىْ‏ءٌ مِنَ الْحِکْمَهِ کَبَیْتٍ خَرِبَ فَتَعَلَّموا وَ عَلِّموا وَ تَفَقَّهوا وَ لا تَموتوا جُهّالاً فَاِنَّ اللّه‏َ لا یَعْذِرُ عَلَى الْجَهْلِ؛ دلى که در آن حکمتى نیست، مانند خانه ویران است، پس بیاموزید و آموزش دهید، بفهمید و نادان نمیرید. براستى که خداوند، بهانه‏اى را براى نادانى نمى‏پذیرد. نهج الفصاحه،ص۶۰۰ حدیث (۲۷) امام علی علیه‏ السلام : قُم عَن مَجلِسِکَ لِاَبیکَ وَ مُعَلِّمِکَ وَ اِن کُنتَ اَمیراً؛  به احترام پدر و معلمت از جای برخیز هرچند فرمان روا باشی. (غررالحکم،ص۱۳۶) حدیث (۲۸) رسول اکرم (صلى ‏لله‏ علیه ‏و ‏آله): ا لا اخبرکم بأجود الأجواد قالوا بلى یا رسول اللَّه. فقال اجود الاجواد اللَّه و انا اجود بنى آدم و اجودهم بعدى رجل‏ علّم‏ علما فنشره و یبعث یوم القیمه امه واحده و رجل جاد بنفسه فی سبیل اللَّه حتى قتل  پیغمبر- صلّى اللَّه علیه و آله- فرمود:
    آیا خبر ندهم به بخشنده‏ترین بخشنده‏ها؟ گفتند: بلى یا رسول اللَّه.
     بخشنده ‏ترین بخشنده‏ها خداى متعال جلّت عظمته مى‏باشد. و من بخشنده‏ترین اولاد آدم هستم و بخشنده‏ترین اولاد آدم بعد از من مردى است که علمى را بیاموزد پس آن را منتشر کند و چنین کس در روز قیامت مبعوث شود در حالى که امت واحده است، یعنى کسى است که جامع خیرات است و به او اقتدا مى‏شود. و نیز بخشنده‏ترین مردم بعد از من مردى است که جان خود را در راه خدا بخشش کند تا کشته شود. (إرشاد القلوب / ترجمه طباطبایى، ص۵۰) حدیث (۲۹) امام محمد باقر علیه‏ السلام : ما شیبَ شیءٌ بشیءٍ اَحسن مِن حِلمٍ بعلمٍ؛  چیزی با چیزی نیامیخته است که بهتر از حلم با علم باشد. (بحارالانوار  ج ۷۵ ، ص ۱۷۲ ) حدیث (۳۰) پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله): مَن عَمِلَ بِما یَعلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلمَ ما لَم یَعلَم. هر کس به آنچه می ‏داند عمل کند، خداوند دانش آنچه را که نمی ‏داند به او ارزانى می ‏دارد. (مرآ‌ه العقول ج۳،ص۲۸۶) حدیث (۳۱)  امام على(سلام الله علیه) : العِلمُ یُنجِدُ الفِکرَ. دانش روشنى بخش اندیشه است. (غررالحکم و دررالکلم،ص۴۸) حدیث (۳۲)  امام صادق (سلام الله علیه) : لَستُ اُحِبُّ أن أرَى الشّابَّ مِنکُم إلاّ غادِیاً فی حالَینِ: إمّا عالِماً أو مُتَعَلِّماً. دوست ندارم جوانى از شما [شیعیان] را جز بر دو گونه ببینم: دانشمند یا دانشجو. (امالی طوسی ص۳۰۳) حدیث (۳۳)  امام علی (سلام الله علیه) : لا عَمَلَ کَالتَّحقیِقِ. هیچ عملى مانند پژوهش نیست. (غررالحکم ودررالکم – ص۷۶۸)

قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الّذینَ لایَعْلَمُونَ إنّما یَتَذَکَّرُ اُولُوا الألْبابِ. (زمر: ۹)

بگو: «آیا کسانی که می دانند با کسانی که نمی دانند یکسانند؟ تنها خردمندان متذکر می شوند.

قُلْ رَبِّ زِدْنی عِلْما. (طه: ۱۱۴)

بگو: پروردگارا! علم مرا افزون کن.

الف) اهمیت و جایگاه علم آموزی

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم :

مَنْ تَعَلَّمَ فی شَبابِهِ کانَ بِمَنْزِلَهِ الرَّسْمِ فی الْحَجَرِ وَ مَنْ تَعَلَّمَ وَ هُوَ کَبِیرٌ کانَ بِمَنْزِلَهِ الکِتابِ عَلَی وَجْهِ المَاء.

هر که در جوانی بیاموزد، همانند نقش روی سنگ است (که از بین نمی رود و فراموش نمی شود)، و هر که در پیری یاد گیرد، مانند نوشتن بر سطح آب است.

مَنْ لَم یَصبِرْ عَلی ذُلِّ التَّعَلُّمِ ساعَهً بَقِیَ فِی ذُلِّ الجَهْلِ أبدا.

هر که بر فروتنی یادگیری، ساعتی صبر نکند، در ذلت نادانی ماندگار می شود.

امام صادق علیه السلام :

لَیسَ العِلْمُ بِکَثرَهِ التَّعَلُّمِ إنّما هُوَ نُورٌ یَقَعُ فِی قَلْبِ مَن یُرِیدُ اللّه ُ أنْ یَهْدِیَهُ.

دانش با یادگیری زیاد به دست نمی آید؛ چرا که همانا علم، نوری است که خدا در قلب هر کس که هدایتش را بخواهد، قرار می دهد.

امام کاظم علیه السلام :

لا نَجاهَ إلاّ بِالطّاعَهِ وَ الطّاعَهُ بِالعِلمِ وَ العِلمُ بِالتَّعَلُّمِ.

نجات فقط با طاعت به دست می آید و طاعت در گرو علم است و علم در گرو یادگیری.

ب) چیزهایی که باید جوانان بیاموزند

۱٫ قرآن کریم:

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم :

خِیارُکُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرآنَ وَ عَلَّمَهُ.

بهترین شما کسی است که قرآن را یاد بگیرد و یاد دهد.

۲٫ تیراندازی و شنا:

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم :

عَلِّمُوا أبْناءَکُمُ الرَّمْیَ وَ السِّباحَهَ.

به فرزندان خود تیراندازی و شنا یاد دهید.

۳٫ علوم اعتقادی اهل بیت علیهم السلام :

امام علی علیه السلام :

عَلِّمُوا صِبْیانَکُمْ مِنْ عِلْمِنا مَا یَنْفَعُهُمُ اللّه ُ بِهِ.

به فرزندان خود، از علوم ما ـ آن بخشی که خدا برایشان نفع بخشد ـ یاد دهید.

منبع:

حوزه

درباره‌ی محمد علی علم خواه

محمد علی علم خواه سلام مدیر سایت هستم در کنار دوستان گرامی . متولد بهمن 1382 اصلیتم زنجانی متولد قم و ساکن همدان هستم. عاشق وبلاگ نویسی ام و 4 ساله وبلاگ نویسی میکنم. به مطالب جالب و دانستنی های علمی علاقه دارم. منتظر مطالب بعدی من باشید...

حتما ببینید

آداب و روش استخاره با قرآن

در برخی از امور زندگی انسان ها در انجام امور زندگی خود دچار تردید و …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *