خانه / علمی / زیست / آشنایی با سلول های بنیادی

آشنایی با سلول های بنیادی

به گزارش بدانید ها سلول های بنیادی،انواعی از سلول ها هستند که قابلیت تمایز (differentiation) به انواع سلولهای بالغ و همچنین همانندسازی یا خودنوزایی (self-renewal) دارند. این دو ویژگی بسیار مهم، سلول های بنیادی را از سایر یاخته ها متمایز می کند.

تمایز

تمایز سلولهای بنیادی جزایر لانگرهاس(پانکراس)

سلول های بنیادی با داشتن این ویژگی میتوانندتحت شرایط ویژه در بدن یا محیط آزمایشگاهی به سلول هایی تمایز یافته با عملکرد اختصاصی تبدیل شوند.

خودنوزایی

خودنوزایی در سلول بدین معنی است که آن سلول می تواند تا مدتی طولانی خود را بازتولید کند.یعنی این سلول ها توانایی تکثیر و تقسیم مداوم داشته و در این زمینه محدودیتی ندارند.

البته در اندامهایی مانند روده و مغز استخوان،سلولهای بنیادی برای جایگزینی بافتهای قدیمی یا آسیب دیده، مرتباً تقسیم می شوند. اما در بسیاری از اندامها مانند قلب و پانکراس(لوزالمعده) فقط تحت شرایط خاص تقسیم خواهند شد.

بیشتر بخوانید:

بنابراین مشخص است که به دلایل بسیاری وجود این سلول ها برای ما اهمیت دارد.این سلول ها بر اساس ویژگی ها و خصوصیات به ۳ گروه تقسیم می شوند. گروهها عبارتند از:

  • سلولهای بنیادی بالغ
  • سلولهای بنیادی بند ناف
  • سلولهای بنیادی جنینی

در یک جنین۳ تا ۵روزه سلول های داخلی وظیفه ی ایجاد کل بدن را دارند. از جمله اندام های مختلف،انواع بافت ها و…

سلولهای بنیادی با ویژگی بازسازی خاصی که دارد، میتواند در درمان بیماری های قلبی و دیابت استفاده شود. اما برای ورود به عرصه ی بالینی هنوز راه زیادی را در پیش دارند و باید آزمایشاتی روی آنها انجام شود.

تحقیقات درباره ی سلول های بنیادی همچنین باعث پیشرفت علم در این مورد که چگونه یک اندام از یک سلول تکامل پیدا می‌کند و سلول های سالم سلول های آسیب دیده را در اندام‌های بالغ جایگزین می‌کنند، می‌شود.

ویژگی سلول های بنیادی

در حالت کلی همه سلول های بنیادی، دارای سه ویژگی خاص هستند که باعث تفاوت آنها با سایر سلول ها می شود.

  1. توان تقسیم و بازسازی به مدت طولانی
  2. سلول غیر اختصاصی بودن
  3. توان تمایز به سلول های دیگر

سلولهای بنیادی بر اساس توان تکثیر و تمایز به چهار گروه تقسیم می شوند:

۱- سلولهای بنیادی پرتوان یا PLURIPOTENT

این سلول ها که از سلول های بنیادی رویان منشا می گیرند، حدود ۴ روز پس از لقاح به وجود می آیند و می توانند به هر نوع سلولی به جز سلول های بنیادی همه توانی و سلول های جفت تبدیل شده و تمایز حاصل کنند.

۲-سلولهای بنیادی همه توان یا TOTIPOTENT

این سلول ها می توانند به هر نوع سلولی در بدن تغییر پیدا کرده و تبدیل شوند. یک تخمک بارور شده در واقع یک نوع سلول بنیادی همه توانی است. سلول های تولید شده در تقسیمات تخمک بارور شده نیز همه توانی هستند.

۳-سلولهای بنیادی چندتوان یا MULTIPOTENT

این گروه از سلول های بنیادی پرتوانی منشا می گیرند و سلول های تخصص یافته از آنها ناشی می شوند. برای مثال سلول های بنیادی خون ساز که در مغز استخوان وجود دارند به همه انواع سلول موجود در خون تبدیل می شوند، مثل گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت. یا سلول های بنیادی عصبی که می توانند به سلول های عصبی و سلول های حمایت کننده عصبی تبدیل شوند.

۴-سلولهای بنیادی تک توان یا UNIPOTENT

به سلول‌هایی گفته می‌شود که فقط توانایی تولید یک سلول متمایز را دارند. مانند لنفوسیت‌های B که تنها قابلیت تولید پلاسموسیت‌ها را دارند.

سلول درمانی چیست؟

سلول درمانی در واقع عمل پیوند سلول های خودمنشا یا اتولوگ است. روشی که در حال حاضر تحت عنوان سیستم سلولی اتولوگ مطرح می گردد.

در این روش درمانی سلول های خود فرد تکثیر شده و مجدد به محل مورد نظر تزریق می شود تا اختلال ایجاد شده رفع شود.

درمان بیماری ها چگونه است؟

در بیماری‌ هایی که در آن سلول‌ها دچار خزان سلولی  غیرعادی شده یا به مرور زمان دچار نقص در کارکرد می‌شوند یا با حمله سیستم ایمنی از بین می‌روند؛ استفاده از سلول‌های بنیادی افق‌ های درمانی تازه‌ای را محقق خواهد کرد. برای مثال بیماری های پارکینسون، دیابت و آلزایمر با استفاده از سلول های بنیادی می توانند درمان شوند.

پارکینسون:

در این بیماری نورون‌ های سازنده ی دوپامین در قسمت توده سیاه مغز از بین می‌روند. با جایگزین کردن سلول‌ها می‌توان به بهبودی بیمار کمک کرد. درواقع اگر نورون‌های تولیدکننده  نوروترانسمیتر دوپامین را بتوان در محیط کشت ایجاد کرد، احتمال درمان افراد مبتلا به پارکینسون فراهم می‌شود چون این بیماران اغلب این نورون‌ ها را از دست داده‌اند.

نورون ها

دیابت نوع یک:

سلول‌های β در جزایر لانگرهانس پانکراس مورد حمله سیستم ایمنی قرار گرفته و از بین می‌روند. در نتیجه توانایی بدن در تولید انسولین از بین رفته و درصورت عدم تزریق خارجی، بیمار زنده نخواهد ماند. با بازسازی و جایگزینی این سلول‌ها مشکلات بیماران دیابتی حل خواهد شد.

آلزایمر:

در نتیجه تجمع پروتئین tau در داخل سلول‌های عصبی و تجمع پروتئین بتا-آمیلوئید در خارج سلول‌ها، توانایی آن‌ها در انتقال پیام عصبی کاهش یافته و بیمار با مشکلات حافظه و سایر مشکلات عصبی مرتبط رو به رو خواهد شد. در مراحل مختلف این بیماری تعداد زیادی از سلول‌های درگیر دچار خزان یاخته‌ای می‌شوند. با جایگزین شدن سلول‌های عصبی از بین رفته؛ بهبود قابل ملاحظه‌ای در وضعیت این بیماران انتظار میرود.

منابع:

درباره‌ی سینا بهاروند

سینا بهاروند هستم.متولد بهمن ماه ۱۳۸۲ در خرم آباد. هم اکنون در شهر همدان سکونت دارم. امیدوارم که بتوانم در این سایت به افزایش دانش و اطلاعات شما عزیزان کمک کنم. (از این که ما را دنبال می کنید متشکریم)

حتما ببینید

آشنایی با ویتامین ها

به گزارش بدانیدها ویتامین‌ها نقش حیاتی برای سلامت انسان داشته و وجود آنها در بدن …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *