اماکنایران شناسی

معرفی استان همدان

به گزارش بدانیدها استان همدان یکی از استانهای غربی ایران و مرکز آن شهر همدان است.استان همدان با وسعت ۱۹,۴۹۳ کیلومتر مربع،از شمال به استانهای زنجان و قزوین،از جنوب به استان لرستان،از شرق به استان مرکزی و از غرب به استانهای کرمانشاه و کردستان محدود می شود.

استان همدان در بین مدارهای ۳۳درجه و ۵۹ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۴۸دقیقه عرض شمالی نسبت به استوا، و ۴۷ درجه و۳۴ دقیقه تا ۴۶ درجه و ۳۶دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرارگرفته است.

بر پایه ی آخرین تقسیمات کشوری ، این استان شامل ۸ شهرستان،۲۱شهر،۲۰بخش،۷۱دهستان و ۱۱۲۰روستا است. همدان منطقه‌ای کوهستانی است.کوه الوند با ۳ هزار ۵۷۴ متر ارتفاع از مهمترین ارتفاعات این منطقه به حساب می‌آید.

استان همدان از نعمت رودخانه و چشمه سارهای فراوان بهره مند می باشد. که مهمترین آنها رودخانه گاماسیاب نام دارد. که یکی از بلندترین رودخانه های کشور محسوب می گردد. که از دره های جنوبی کوه الوند و سراب گاماسیاب سرچشمه گرفته و تا باتلاقهای هورالعظیم در استان خوزستان پیش می رود.

استان همدان دارای زمستانهای سرد و پر برف و تابستانهای معتدل می باشد. شهرهای بزرگ آن عبارتند از: همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، اسدآباد، بهار، سامن، سرکان، قروه در جزین، لالجین و مریانج.

شهر پر جاذبه و دیدنی، تاریخی و توریستی همدان قدمتی بیش از ۳ هزار سال دارد و هرودت مورخ معروف یونانی مبنای این شهر را به دیااکو، نخستین شهریار ماد نسبت می‌دهد. 

در آن زمان همدان را به نام هگمتانه(محل اجتماع) و سپس اکباتان می‌نامیدند. در سال ۵۵۰ ق. م این شهر به دست کوروش، پادشاه هخامنشی به تصرف در آمد و در دوران هخامنشی، اسکندر، اشکانیان و ساسانیان از شهر همدان به عنوان پایتخت تابستانی استفاده می کردند.

در دهه دوم هجرت و پس از فتح نهاوند، مردم استان به دین مبین اسلام تشرف پیدا کردند.

اقتصاد استان همدان

همدان از نظر محصولات کشاورزی به ویژه گندم ,چغندرقند، سیب زمینی، سیر وهمچنین میوه هایی که در باغهای دامنه الوند تولید می شود و همچنین از نظر دامپروری شهرت داشته و از نظر صنایع دستی به ویژه از نظر صنایع چرمسازی، قالیبافی و گلیم بافی و به ویژه  با توجه به وجود شهر لالجین به عنوان قطب سفالسازی و سرامیک کشور محسوب می شود. 

در حال حاضر استان همدان به دلیل داشتن مراکز تاریخی و دیدنی به عنوان پنجمین شهر فرهنگی و توریستی کشور شناخته شده و از نظر علمی نیز با وجود مراکز دانشگاهی بوعلی سینا، آزاد اسلامی، پیام نور و پزشکی و غیره به عنوان یکی از قطب‌های دانشگاهی کشور شناخته شده است.

از جمله اماکن تاریخی مهم کتیبه های گنجنامه، تپه های تاریخی هگمتانه و مصلی، آرامگاه های ابن سینا و باباطاهر، گنبد علویان، برج قربان، مجسمه شیر سنگی، آرامگاه استرومردخای و غیره می توان نام برد. از مناظر بدیع و طبیعی و دیدنی نیز می توان از غار زیبای علیصدر، آبشار گنجنامه، باغهای مصفای دامنه الوند به ویژه دره عباس آباد و دره مراد بیگ,تپه عباس آباد، سد اکباتان و پارک مردم می توان سخن به میان آوررد.

همدان،دارالمومنین و دارالمجاهدین

از آنجا که همدان شهر علم و ایمان بوده و به عنوان دارالمومنین شهرت دارد دارای مشاهیر و علمای بزرگی است که از جمله می توان از آیت الله شوندی، معصومی همدانی، بهاری، نجفی، تالهی و خوانساری عندلیب زاده و از جمله علمایی که در قید حیات هستند از حضرت آیت الله نوری همدانی، صابری همدانی و موسوی همدانی نام برد، دانشمندانی همچون ابن سینا، شاعرانی همچون باباطاهر، محتشم کاشانی، شیخ فخرالدین عراقی، میرزاده عشقی، عارف قزوینی، مفتون همدانی، غبار و غمام همدانی و مشاهیری همچون عین القضات همدانی در این شهر رشد و نمو کرده‌اند عالمان شهیدی همچون شهید محراب حضرت آیت الله مدنی مدتی طولانی از زندگانی خود را در این شهر سکونت داشته و یا همچون شهید مفتح و شهید قدوسی در این استان تولد یافته و رشد و نمو یافته‌اند.

از زیارتگاههای فراوان آن می توان از امامزاده عبدالله، امامزاده کوه، امامزاده یحیی و امامزاده حسین را نام برد. از ویژگی‌های این شهر زیبا نقشه شهر می‌باشد که توسط مهندسان آلمانی طراحی شده و به نقشه شعاعی معروف است که شش خیابان اصلی بطور موازی به میدان اصلی شهر وصل شده و بلوارها بصورت رینگ‌های اول و دوم آنها را منقطع کرده که در نوع خودکم نظیر است و در ابتدای هر خیابان اصلی دو گنبد نقره‌ای رنگ به تعداد ۱۲ گنبد بنام هر امام معصوم(ع) تعبیه شده است که نشانگر مذهبی بودن و شیعی بودن این شهر از دیرباز می باشد.

بیشتر بخوانید:

حیات وحش و شکارگاه‌ها

سراسر استان همدان به دلیل مرتفع و کوهستانی بودن از زیستگاههای انواع حیات وحش بزرگ و کوچک محسوب می‌شود که وحوشی از قبیل : کل، بز، قوچ، میش، روباه، راسو، خرسِ قهوه ای، کبکِ معمولی و انواع دیگر پرندگان را در خود جای داده است. زیستگاه‌های حیات وحش استان چه در ارتفاعات و چه در جلگه و حواشی تالاب جزو مناطق حفاظت شده اند و شکار در آنها کلا ممنوع است.

شهر همدان

بنای شهر همدان را به دیااکو پادشاه ماد ها که در حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح زندگی می کرده نسبت می‌دهند.

آرامگاه بوعلی سینا همدان در یک روز برفی

هرودت در کتابی گفته است که پادشاه ماد این محل را که اکباتان و هگمتانه نامیده می شد به پایتختی برگزید. گویا در کتیبه تیکلات پالاسر اول(پادشاه آشور) که مربوط به یازده قرن قبل از میلاد است نام آنادانا یا همدانا نوشته شده است. کلمه هگمتانه که یک کلمه ایرانی است به معنی محل اجتماع و کلمه عیلامی هل مته نه به معنی سرزمین مادها است. 

شهر همدان در زمان فرمانروایی بخت النصر (بنوکد نصَّر) ویران شد و بعدها در زمان داریوش بزرگ و بدستور وی مرمت گردید. در زمان اشکانیان، که تیسفون پایتخت کشور ایران بود همدان اقامتگاه تابستانی شاهان اشکانی گردید و بعد از آنها ساسانیان نیز قصر های تابستانی خود را در این منطقه بنا نهادند خرابه های باروی قلعه اشکانی بر فراز تپه مصلی و مجسمه شیر سنگی متعلق به یکی از دروازه های همدان از آثار دوره ساسانیان است.

دوران پس از اسلام

در سال ۲۳ هجری قمری که جنگ نهاوند روی داد همدان به تصرف اعراب درآمد و از آن زمان به بعد گاهی کانون آبادی و ثروت و گاهی هم درگیر غارت و چپاول و فقر و تنگدستی بوده است. همدان در زمان ۳۱۹ هجری قمری و در دوران حکومت دیلمیان  لطمات فراوانی دید. در قرن ششم هجری سلجوقیان مرکز خود را از بغداد به این شهر منتقل کردند و مدت پنجاه سال این شهر پایتخت سلجوقیان بود. و در این زمان در حمله وحشیانه مغول ها این شهر به ویرانه ای مبدل شد.

بایدوخان مغول پس از تاج گذاری در این شهر آن را باز پیرایی و باز سازی نمود. اما این شهر همواره مورد تاخت و تاز و هجوم امرا و سلاطین بود و این بار نوبت سلسله تیموریان بود که این شهر را ویران نمایند. در زمان سلسله صفویه این شهر از نعمت آبادانی بهره مند شد.

پس از انقراض سلسله صفویه این شهر به تصرف احمد شاه عثمانی در آمد که پس از شش سال توسط نادر شاه افشار باز پس گرفته شد. البته این شهر بعد از این هم بارها مورد تاخت و تاز و تسلط اقوام مختلف قرار گرفته تا اینکه در تاریخ ۱۱۴۵ هجری قمری کاملا به ایران الحاق گردید. شهر همدان به علت قرار گرفتن در مسیر راه های اصلی منطقه غرب ایران درقرن های اخیر همواره از نظر بازرگانی مورد توجه بوده است. همچنین این شهر در مسیر جاده ابریشم قرارداشته است.

ملایر

تاریخ نویسان در رابطه با وجه تسمیه ملایر نظرهای مختلفی ارائه نموده‌اند. از جمله اینکه درزمان مادها با روشن نمودن آتش روی تپه‌ها وکوههای آن اخبار را به سایر مناطق می‌رساندند. از این رو آنجا مل آگر به معنی تپه آتش نامیده شد.

روایت دیگری میگویدکه در زمان حمله اعراب به ایران هنگام عبورازاین منطقه به آب دست نیافته بودند و به همین علت آنرا«ماء لا یری» یعنی« آب دیده نمیشود» نامیدند و به همین نام معروف گردیده است و ملایر کنونی صورتی از آن عبارت می‌باشد.

شهر ملایر از زمان های بسیار قدیم منطقه‌ای آباد و پر جمعیت بوده است. بنای شهر فعلی ملایر با حکومت فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۱۸۸ هحری قمری هم عهد می باشد. که توسط محمد میرزا دولتشاه احداث شد و نخست به نام بانی آن دولت آباد خوانده شد و در پس آن بدنبال منقرض شدن سلسله قاجاریه به نام ملایر تغییر پیدا کرد.

موقعیت جغرافیایی

شهر ملایر بزرگترین شهرستان استان پس از همدان می باشد و وسعتی حدود ۳۲۱۰ کیلومتر مربع شامل ۳ شهر ملایر، سامن و ازندریان و سه بخش مرکزی، سامن و جوکار و ۱۵ دهستان و ۲۲۱ روستای دارای سکنه می باشد.

شهرستان ملایر از شمال به همدان از شرق به اراک از جنوب به بروجرد واز طرف غرب به شهرهای تویسرکان و نهاوند محدود شده است. ارتفاع این شهرستان از سطح دریا ۱۷۸۰ متر و فاصله اش از همدان و تهران به ترتیب ۸۶ و ۳۹۰ کیلومتر است.

امتداد رشته کوه الوند از شمال و شمال شرق این شهرستان می گذرد و به کوههای سر بند اراک متصل می شود مرتفع ترین کوه این شهرستان قله لشکردر می باشدو کوه معروف یزد گرد با بقایای قلعه یزد گرد ساسانی در جنوب شهر قرار دارد. از دیگر ارتفاعات مهم کوه گرمه با ارتفاع ۲۲۰۶ متر و کوه سرده با ارتفاع ۲۲۷۷ متر است. مهمترین رودخانه ملایر رود«حرم آباد»است که آب آن فصلی است.

پوشش گیاهی شهرستان ملایر از نوع استپ کوهپایه ای است. ملایر از نظر آب و هوائی در مرز آب و هوای متعدل کوهستانی و آب و هوای نیمه بیابانی ایران قرار گرفته و خصوصیات هر دو نوع آب و هوارا دارا است و متوسط بارندگی سالیانه آن به ۲/۲۴۲ میلیمتر می رسد.

زبان اهالی این شهرستان آمیزه ای از لری،کردی و فارسی با لهجه لری و لکی می باشد و جمعیت آن بر اساس آخرین سر شماری ۱۳۷۵ تعداد ۲۹۷۰۶۲ نفر است که اکثریت آنها در روستا زندگی می کنند و به زراعت مشغول می باشند.

نهاوند

طبق بررسی‌های انجام شده در تپه گیان واقع در ۱۸کیلومتری جنوب غربی نهاوند و در حدود ۳۷ سده  قبل از میلاد مسیح قومی دراین منطقه زندگی می کردندکه تمدنی شبیه تمدن بین النهرین داشت و بعدها توسط اقوام دیگر از جمله اروپایی و آسیایی از بین رفت.

شهر نهاوند مقارن انقراض هخامنشیان درحمله اسکندر مورد تاخت وتاز قرار گرفت، ولی به کمک دژ و باروهای  محکم در امان ماند. سلوکیان نیز به این شهر حمله کردند و پس از فتح آن مدتی در آنجا اقامت داشتند.

دردوره ساسانیان، یزد گرد سوم دژ محکمی در آن بنا کرد که تابستانها را در آن به سر می برد. در  حمله اعراب به ایران سپاهیان اسلام با مقاومت سپاهیان ایران در نهاوند روبرو شدند که درنهایت با توجه به ظلم و ستم شاهان و پذیرش اسلام از سوی ایرانیان سپاه ایران شکست خورد. بدین ترتیب، یافته های باستان شناختی و منابع مکتوب موجود تاریخی حاکی از کهن سالی این خطه از سرزمین ایران و جلوه ای ماندگار از تاریخ پر فراز و نشیب است.

موقعیت جغرافیایی

شهرستان نهاوند با وسعتی قریب به ۱۴۶۱ کیلومترمربع در جنوب استان همدان و در امتداد رشته کوههای زاگراس و مسیر دشت دلتایی نهاوند واقع شده است و دارای دو بخش، ۷ دهستان، ۷ مرکز دهستان و دو شهر می باشد.

شهرستان نهاوند با جمعیتی بالغ بر ۱۸۴۱۶۰ نفر(۱۳۷۵) از شمال به تویسرکان. از جنوب به شهرهای الشتر و نور آباد(استان لرستان) از شرق به ملایر و بروجرد و از غرب به گنکاور و صحنه و استان کرمانشاه محدود شده است. فاصله هوایی شهر نهاوند تا تهران ۳۱۳ کیلومتر بوده و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۶۶۰ متر می باشد.

نهاوند براساس آمارسال ۱۳۷۵ دارای جمعیتی معادل ۶۵۱۶۴ نفرمی باشد واز این تعداد ۳۲۷۴۴ نفرمرد و ۳۲۴۲۰ نفر زن بوده که ۱۴۵۷۴ خانواررا تشکیل می دهند و به علت وجود رشته کوههای زاگرس در منطقه و منابع سر شار آبهای زیر زمینی دارای آب و هوای مدیترانه ای می باشد.

ارتفاعات شمالی شهرستان نهاوند به موازات رشته کوههای زاگرس امتدادیافته که کوه آرد شان با ارتفاع ۲۵۳۳ متر در شمال غربی شهر نهاوندوهمچنین خط الراس شمال غربی‌کوه گرین دربخش جنوبی این شهرستان حدطبیعی شهرستانهای نهاوند و الشتر را تشکیل می دهد که بلندترین قله آن ۳۱۸۸ متر مشرف به سر چشمه گاماسیاب است.

رزن

شهرستان رزن در دشتی هموار با زمین‌های حاصلخیز و مناظر طبیعی در مسیر جاده اصلی همدان به تهران و در ۸۱ کیلومتری شمال همدان قرار گرفته است. این شهرستان با مساحتی در حدود ۲۷۲۹ کیلو متر مربع از سه شهر رزن، قروه درجزین و دمق و ۳ بخش مرکزی، سردرود و قروه در جزین و نیز ۷ دهستان و ۱۳۰ روستای دارای سکنه تشکیل شده است که جمعا” دارای ۱۲۳۷۹۰ نفر جعمیت می ‌باشند و اکثرا” به ترکی سخن می گویند ولی زبان فارسی نیز دربین آنها رایج است.

رزن در سال ۱۳۶۸ از بخش به شهر و از سال ۱۳۷۳ به شهرستان ارتقاء یافته و در آن فرمانداری مستقر شده است. این شهرستان از ناحیه شمال و شمال غربی به استان قزوین،از جنوب به شهرستان همدان، از مشرق به استان مرکزی و از مغرب به شهرستان کبودر آهنگ محدود می باشد. در شمال شرقی این شهرستان رشته کوه خرقان قرار گرفته که بلندترین نقطه آن در محدوده شهرستان رزن دارای ارتفاع ۲۶۳۰ متر از سطح دریاست.

جاذبه های گردشگری

۱- غار علیصدر ،کبودرآهنگ

غار زیر زمینی علیصدر

۲- دهکده تفریحی-توریستی گنجنامه، همدان

کتیبه های تاریخی گنجنامه

۳- سد اکباتان ،همدان

دریاچه سد اکباتان

۴- آرامگاه باباطاهر ، همدان

۵- آرامگاه بوعلی سینا، همدان

۶- آرامگاه حیقوق نبی،تویسرکان

۷- تپه ی باستانی هگمتانه،همدان

۸- سراب گیان،نهاوند

سراب گیان

۹- امامزاده حسین،همدان

۱۰-دشت میشان، همدان

دشت میشان در کوهستان الوند

۱۱- آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی، تویسرکان

بیشتر بخوانید :

معرفی استان خوزستان

سایت همشهری آنلاین

سینا بهاروند

سینا بهاروند هستم.متولد بهمن ماه ۱۳۸۲ در خرم آباد. هم اکنون در شهر همدان سکونت دارم. امیدوارم که بتوانم در این سایت به افزایش دانش و اطلاعات شما عزیزان کمک کنم. (از این که ما را دنبال می کنید متشکریم)

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن