خانه / مذهبی / احادیث و آیاتی درباره علم

احادیث و آیاتی درباره علم

به گزارش بدانید ها آیات زیادی از قرآن کریم دلالت بر اهمیت کسب علم و معرفت دارند؛ در سوره «طلاق» هدف آفرینش جهان را علم و معرفت، و در سوره «بقره» هدف از بعثت انبياء را تعليم و تربيت بیان می نماید. همین معنا در سوره های «آل عمران» و «جمعه» نیز آمده است.

علاوه بر این در آیاتی از سوره های «قصص» و «محمّد(ص)» هدف از نزول قرآن، انديشه و تدبّر ذکر شده است. حتی در سوره «اسرا» گفته شده که هدف از معراج پيامبر(ص) معرفت بود. همين معنا در سوره «نجم» نیز تکرار شده است.
پاسخ تفصیلی: آیات زیادی از قرآن کریم دلالت بر اهمیت کسب علم و معرفت دارند. در سوره طلاق هدف آفرینش جهان، علم و معرفت بازگو شده است:

«اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْاَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الْاَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا اَنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَاَنَّ اللَّهَ قَدْ اَحَاطَ بِکُلِّ شَیْءٍ عِلْمًا»(۱)؛ (خداوند همان کسى است که هفت آسمان را آفرید، و از زمین نیز همانند آن ها را، فرمان [و تدبیر] او در میان آنها پیوسته فرود مى آید، تا بدانید خداوند بر هر چیز تواناست و این که علم خدابه همه چیز احاطه دارد).

آیه به وضوح این حقیقت را مى رساند که یکى از اهداف آفرینش جهان آگاه ساختن انسان ها از علم و قدرت خداوند و معرفت ذات و صفات او است، و این با صراحت امکان معرفت را در سطح وسیع بازگو مى کند.(۲)

همچنین در سوره بقره هدف بعثت انبیاء تعلیم و تربیت گفته شده است. قرآن مجید کراراً این مطلب را در مورد پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) یادآور مى شود. از جمله در سوره بقره مى فرماید:

«کَمَا اَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولا مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا وَیُزَکِّیکُمْ وَیُعَلِّمُکُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَیُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ»(۳)؛ (همان گونه که رسولى [براى هدایت شما] پیامبرى از خودتان در میان شما فرستادیم تا آیات ما را بر شما بخواند و شما را پاکیزه سازد و به شما کتاب و حکمت بیاموزد و آنچه را نمى دانستید به شما یاد دهد).


همین معنا در سوره بقره آیه۱۲۹ و سوره آل عمران، آیه۱۶۴ و جمعه، آیه۲ آمده است.
اگر معرفت و شناخت امکان نداشت چگونه ممکن بود یکى از اهداف مهم بعثت پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) را تشکیل دهد؟(۴)


علاوه بر این در آیاتی از قرآن هدف از نزول قرآن اندیشه و تدبر ذکر شده است. «کِتَابٌ اَنزَلْنَاهُ اِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ وَلِیَتَذَکَّرَ اُوْلُوا الاَْلْبَابِ»(۵)؛ (این کتابى است پر برکت که بر تو نازل کرده ایم تا در آیات آن تدبر کنند و خردمندان متذکر شوند).


«اَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ اَمْ عَلَى قُلُوب اَقْفَالُهَا»(۶)؛ (آیا آنها در قرآنتدبر نمى کنند یا بر دلهایشان قفل هایى نهاده شده است؟!).

«لیدبروا» از مادّه «دبر» (بر وزن شتر) به معناى پشت هر چیز است؛ سپس به معناى تفکر و عاقبت اندیشى به کار رفته، چرا که با اندیشه عواقب و نتایج و پشت و روى مطالب روشن مى شود.

در آیه نخست هدف از نزول قرآنرا تدبر بیان کرده تا مردم تنها به خواندن آیات به عنوان یک سلسله کلمات مقدّس قناعت نکنند و هدف نهایى را به دست فراموشى نسپارند و در آیهدوّم ترک اندیشه را دلیل بر وجود قفل بر دل ها و از کار افتادن حس تشخیص مى داند؛ و در هر حال این آیات دعوتى است عام به سوى اندیشیدن؛ دعوتى که امکان شناخت را به وضوح روشن مى سازد.(۷)

حتی در سوره اسرا گفته شده که هدف از معراج پیامبر(صلى الله علیه وآله) معرفت بود:

«سُبْحَانَ الَّذِى اَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلَى الْمَسْجِدِ الاَْقْصَا الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا اِنَّه هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ»(۸)؛ (پاک و منزّه است آن کس که بنده اش را در یک شب، از مسجدالحرام به مسجدالاقصى ـ که گرداگردش را پربرکت ساخته ایم ـ برد، تا برخى از نشانه هاى خود را به او ارائه دهیم؛ چرا که او شنوا و بیناست).

همین معنا در سوره نجم که از معراجپیامبر(صلى الله علیه وآله) سخن مى گوید به تعبیر دیگرى آمده است: «لَقَدْ رَاَى مِنْ آیَاتِ رَبِّهِ الْکُبْرَى»(۹)؛ (به یقین او بزرگترین نشانه هاى پروردگارش را [در آن سفر آسمانى] دید).
این آیات حدّاقل یکى از اهداف مهم معراج پیامبر(صلى الله علیه وآله) را مساله مشاهده آیات بزرگ حق معرفى مى کند، مشاهده اى که یکى از منابع مهم معرفت است.(۱۰)،(۱۱)

پی نوشت:

  • (۱). سوره طلاق، آيه ۱۲.
  • (۲). در حديثى مى خوانيم كه امام حسين بن على(عليه السلام) به يارانش فرمود: «اَيُّها الناسُ اِنَّ اللهَ جَلٌ ذكرُه ما خلق الْعِبادَ اِلاّ لِيَعْرِفُوهُ، فَاذِا عَرَفُوهُ عَبَدوُهُ، فاذا عَبَدُوُه اِسْتَغْنَوْا بِعبادَتِهِ عَنْ عِبادَةِ ماسِواهُ»؛ (اى مردم! خداوند متعال بندگان را نيافريد مگر براى اين كه او را بشناسند، هنگامى كه او را شناختند او را عبادت مى كنند، و هنگامى كه عبادت اش كردند از بندگى غير او بى نياز مى شوند) بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق/ مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت‏، ۱۴۰۳ قمری‏، چاپ: دوم، ج ۵، ص ۳۱۲، باب ۱۵ (علة خلق العباد و تكليفهم و العلة التي من أجلها جعل الله في الدنيا اللذات و الآلام و المحن).
  • (۳). سوره بقره، آيه ۱۵۱.
  • (۴). اميرمؤمنان(عليه السلام) مى فرمايد: «كَفى بِالْعِلْمِ شَرَفاً اَنْ يَدَعيه مَنْ لايُحْسِنُهُ وَ يَفرَحُ اِذا نُسِب اِلَيْهِ وَ كَفَى بِالْجَهْلِ ذماً يبرأ منه من هو فيه»؛ (در شرافت علم همين بس كه افرادى كه از آن آگاه نيستند آن را ادعا مى كنند؛ و اگر به آنان نسبت داده شود خوشحال مى شوند. و در مذمت جهل همين بس كه حتى دارندگانش از آن تبرى مى جويند) بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق/ مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت‏، ۱۴۰۳ قمری‏، چاپ: دوم، ص ۱۸۵، باب ۱ (فرض العلم و وجوب طلبه و الحث عليه و ثواب العالم و المتعلم).
  • (۵). سوره ص، آيه ۲۹.
  • (۶). سوره محمّد، آيه ۲۴.
  • (۷). امام موسى بن جعفر(عليه السلام) به هشام بن حكم فرمود: «… مَا بَعَثَ اللَّهُ أَنْبِيَاءَهُ وَ رُسُلَهُ إِلَى عِبَادِهِ إِلَّا لِيَعْقِلُوا عَنِ اللَّهِ فَأَحْسَنُهُمُ اسْتِجَابَةً أَحْسَنُهُمْ مَعْرِفَةً …»؛ (خداوند پيامبران و رسولان اش را براى اين به سوى بندگان اش فرستاد كه خدا را بشناسند كسى از همه بهتر دعوت آنها را اجابت كرده كه معرفت اش بيشتر باشد). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق/ مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلامية، تهران، ‏ ‏۱۴۰۷ قمری، چاپ: چهارم، ج ۱، ص ۱۶، (كتاب العقل و الجهل).
  • (۸). سوره اسراء، آيه ۱.
  • (۹). سوره نجم، آيه ۱۸.
  • (۱۰). شرح بيشتر در اين باره را در تفسير نمونه، مكارم شيرازى ناصر، دار الكتب الإسلامية، تهران، ۱۳۷۴ شمسی، چاپ: اول، ج ۱۲، ص ۱۶، هدف معراج مطالعه فرماييد.
  • (۱۱). گرد آوری از کتاب: پیام قرآن، ناصر، مکارم شیرازی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ شمسی، چاپ: نهم، ج ۱، ص ۶۰.
  • حدیث (1) قال رسول الله صلى‏ الله‏ عليه ‏و‏آله : خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعَ العِلمِ وَشَرُّ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ ؛ خير دنيا و آخرت با دانش است و شرّ دنيا و آخرت با نادانى. (بحارالانوار، ج79، ص170) حدیث (2) قال رسول الله صلى ‏الله‏ عليه ‏و‏آله : طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ أَلا إِنَّ اللّه‏َ يُحِبُّ بُغاةَ العِلمِ؛ طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است. خداوند جويندگان دانش را دوست دارد. (مصباح الشریعه،ص13) حدیث (3) قال على عليه ‏السلام : كُلُّ وِعاءٍ يَضيقُ بِما جُعِلَ فيهِ إِلاّ وِعاءُ العِلمِ فَإِنَّهُ يَتَّسِعُ بِهِ؛ فضاى هر ظرفى در اثر محتواى خود تنگ‏تر مى‏شود مگر ظرف دانش كه با تحصيل علوم، فضاى آن بازتر مى‏گردد.  (نهج البلاغه،ص505) حدیث (4) قال على عليه ‏السلام : زَكاةُ العِلمِ بَذلُهُ لِمُستَحِقِّهِ وَإجهادُ النَّفسِ فِى العَمَلِ بِهِ؛ زكات دانش، آموزش به كسانى كه شايسته آنند و كوشش در عمل به آن است. (غرر الحکم و درر الکلم،ص391) حدیث (5) قال على عليه‏ السلام : خَيرُ العِلمِ مانَفَعَ؛ بهترين علم آن است كه مفيد باشد. (غررالحکم و دررالکلم،ص 354) حدیث (6) قال الصادق عليه ‏السلام : مَن تَعَلَّمَ العِلمَ و َعَمِلَ بِهِ و َعَلَّمَ لِلّهِ دُعِىَ فى مَلَكُوتِ السَّماواتِ عَظيما فَقيلَ: تَعَلَّمَ لِلّهِ و َعَمِلَ لِلّهِ و َعَلَّمَ لِلّهِ؛ هر كس براى خدا دانش بياموزد و به آن عمل كند و به ديگران آموزش دهد، در ملكوت آسمانها به بزرگى ياد شود و گويند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد. الذریعه الی حافظ الشریعه(شرح اصول کافی) ج1،ص56 حدیث (7) قال على عليه ‏السلام : پاِنَّ العِلمَ حَياةُ القُلوبِ وَ نورُ البصارِ مِنَ العَمى وَ قُوَّةُ البدانِ مِنَ الضَّعفِ؛ به راستى كه دانش، مايه حيات دل‏ها، روشن كننده ديدگان كور و نيروبخش بدن‏هاى ناتوان است. (تحف العقول، ص 28) حدیث (8) قال على عليه‏ السلام : يَنبَغى لِلعاقِلِ اَن يَحتَرِسَ مِن سُكرِ المالِ وَ سُكرِ القُدرَةِ ، وَ سُكرِ العِلمِ ، وَ سُكرِ المَدحِ وَ سُكرِ الشَّبابِ ، فَاِنَّ لِكُلِّ ذالِكَ رياحا خَبيثَةً تَسلُبُ العَقلَ وَ تَستَخِفُّ الوَقارَ؛ سزاوار است كه عاقل ، از مستى ثروت، قدرت ، دانش ، ستايش و مستى جوانى بپرهيزد، چرا كه هر يك را بادهاى پليدى است كه عقل را نابود مى‏كند و وقار و هيبت را كم مى‏نمايد. (غرر الحكم، ص 797) حدیث (9) قال ابی عبدالله عليه ‏السلام : اِنَّ مِن حَقيقَةِ الايمانِ اَن تُؤثِرَ الحَقَّ وَ اِن ضَرَّكَ عَلَى الباطِلِ وَ اِن نَفَعَكَ وَ اَن لا يَجوزَ مَنطِقُكَ عِلمَكَ؛ از حقيقت ايمان اين است كه حق را بر باطل مقدم دارى، هر چند حق به ضرر تو و باطل به نفع تو باشد و نيز از حقيقت ايمان آن است كه گفتار تو از دانشت بيشتر نباشد. (بحارالانوار، ج 2، ص114) حدیث (10) قال الصادق عليه ‏السلام : لايَزالُ المُؤمِنُ يُورِثُ أَهلَ بَيتِهِ العِلمَ وَ الدَبَ الصّالِحَ حَتّى يُدخِلَهُمُ الجَنَّةَ جَميعا؛ مؤمن همواره خانواده خود را از دانش و ادب شايسته بهره مند مى سازد تا همه آنان را وارد بهشت كند. (مستدرك الوسايل، ج12، ص201) حدیث (11) قال على عليه‏ السلام : اَلعِلمُ قاتِلُ الجَهلِ؛ دانش، نابود كننده نادانى است. (غررالحکم و دررالکلم،ص56) حدیث (12) قال على عليه ‏السلام : اَلا اِنَّ فيهِ عِلمَ مايَأتى و َالحَديثَ عَنِ المَاضى و َدَواءَ دائِكُم و نَظمِ ما بَينَكُم؛ آگاه باشيد كه دانش آينده، اخبار گذشته و درمان دردهايتان و نظم ميان شما در قرآن است. (نهج البلاغه، ص 223) حدیث (13) قال على عليه ‏السلام : إِذا تَفَقَّهَ الرَّفيعُ تَواضَعَ؛ انسان بلند مرتبه چون به فهم و دانايى رسد، متواضع مى شود.  (غررالحكم، ص285) حدیث (14) قال على عليه‏ السلام :  اَلعِلمُ کَنزٌ عَظیمٌ لایَفنی؛ علم گنج بزرگی است که با خرج کردن تمام نمی شود. (غرر الحکم و درر الکلم،ص66) حدیث (15) قال على عليه‏ السلام : العِلمُ وَراثَهٌ کَریمَهٌ ، وَ الادابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ ، وَ الفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ؛ علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف. (نهج البلاغه،ص469) حدیث (16) پيامبر صلى ‏الله‏ عليه‏ و‏آله : أنَّهُ إذا قالَ الْمُعَلِّمُ لِلصَّبىِّ قُل بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ فَقالَ الصَّبىُّ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ كَـتَبَ اللّه‏ُ بَراءَةً لِلصَّبِىِّ و بَراءَةً لأِبـَوَيهِ و بَراءَةً لِلمُعَلِّمِ؛ وقتى معلم به كودك بگويد: بگو بسم اللّه‏ الرحمن الرحيم و كودك آن را تكرار كند خداوند براى كودك و پدر و مادرش و معلم، برائت از آتش در نظر خواهد گرفت. بحارالانوار(ط-بیروت)،ج۸۹،ص257 حدیث (17) امام على عليه‏ السلام : عِلمُ الْمُنافِقِ في لِسانِهِ و َعِلْمُ الْمُؤْمِنِ في عَمَلِهِ؛ دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در كردار اوست. (غررالحكم، ص463) حدیث (18) امام على عليه ‏السلام : تَغَرَّبْ عَنِ الأَوْطانِ فى طَـلَبِ الْعُلا وَ سافِرْ فَفِى الأَسْفارِ خَمْسُ فَوائِدَ تَفَرُّجُ هَمٍّ وَاكْتِسابُ مَعيشَةٍ و َعِلْمٌ وَآدابٌ و صُحْبَةُ ماجِدٍ؛  براى كسب بلند مرتبگى از وطن خود دور شو و سفر كن كه در مسافرت پنج فايده است: برطرف شدن اندوه، بدست آوردن روزى و دانش و آداب زندگى، و هم‏نشينى با بزرگواران. (مستدرك الوسائل، ج 8، ص 115) حدیث (19) پيامبر صلى‏ لله‏ عليه ‏و ‏آله : اَلْعِلْمُ رَأسُ الْخَيْرِ كُلِّهِ، وَ الْجَهْلُ رَأسُ الشَّرِّ كُلِّهِ ؛  دانايى سرآمد همه خوبى‏ها و نادانى سرآمد همه بدى ‏هاست. (بحارالأنوار، ج74، ص 175) حدیث (20) امام على عليه‏ السلام : اَلْعِلْمُ اَصْلُ كُلِّ خَيْرٍ، اَلْجَهْلُ اَصْلُ كُلِّ شَرٍّ؛  دانايى، ريشه همه خوبى‏ها و نادانى ريشه همه بدى‏هاست. (غررالحكم، ص48) حدیث (21) امام على عليه‏ السلام : رَأْسُ الْعِلْمِ التَّمْييزُ بَيْنَ الاْخْلاقِ وَ اِظْهارُ مَحْمودِها وَ قَمْعُ مَذْمومِها؛
      بالاترين درجه دانايى، تشخيص اخلاق از يكديگر و آشكار كردن اخلاق پسنديده و سركوب اخلاق ناپسند است.
    (غررالحکم و دررالکلم،ص378) حدیث (22) امام على عليه ‏السلام : جالِسِ الْعُلَماءَ يَزْدَدْ عِلْمُكَ وَ يَحْسُنْ اَدَبُكَ و تَزكُ نَفسُكَ؛  با علما معاشرت كن تا علمت زياد، ادبت نيكو و جانت پاك شود. (غررالحکم و دررالکلم،ص341) حدیث (23) امام على عليه ‏السلام : مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماما فَليَبْدَأ بِتَعْليمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْليمِ غَيْرِهِ و َلْيَكُنْ تَاْديبُهُ بِسيرَتِهِ قَبْلَ تَأْديبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِجْلالِ مِنْ مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤَدِّبِهِمْ؛  كسى كه خود را پيشواى مردم قرار داده، بايد پيش از آموزش ديگران، خود را آموزش دهد و پيش از آن‏كه ديگران را با زبان، ادب بياموزد، باكردارش ادب آموزد و البته آموزش دهنده و ادب‏آموز خود بيش از آموزگار و ادب‏آموز مردم، شايسته تجليل است. مثیرالاحزان،ص50 حدیث (24) امام على عليه ‏السلام : يا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا العِلمَ وَالاَدَبَ ثَمَنُ نَفْسِكَ فَاجْتَهِد فى تَعَلُّمِهِما ، فَما يَزيدُ مِنْ عِلْمِكَ وَ اَدَبِكَ يَزيدُ فى ثَمَنِكَ وَ قَدْرِكَ ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدى اِلى رَبِّكَ وَ بِالاَدَبِ تَحْسِنُ خِدْمَةَ رَبِّكَ وَبِأَدَبِ الْخِدْمَةِ يَسْتَوجِبُ الْعَبْدُ وَلايَتَهُ وَقُرْبَهُ ، فَاقْبَلِ النَّصيحَةَ كى تَنْجُوَ مِنَ الْعَذابِ؛ اى مؤمن! به تحقيق اين دانش و ادب بهاى جان توست پس در آموختن آن دو بكوش كه هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود بر قيمت و قَدْرت افزوده مى‏شود ؛ زيرا با دانش به پروردگارت راه مى‏يابى و با ادب به پروردگارت خوش خدمتى مى‏كنى و با ادب در خدمت‏گزارى، بنده سزاوار دوستى و نزديكى به او مى‏شود . پس [اين [نصيحت را بپذير تا از عذاب بِرَهى. (بحار الانوار(ط-بیروت)،ج1،ص180) حدیث (25) پيامبر صلى ‏لله‏ عليه ‏و ‏آله : اَلْعِلمُ إمامُ الْعَمَلِ وَالْعَمَلُ تابِعُهُ يُلهَمُ بِهِ السُّعَداءُ وَ يُحْرَمُهُ الأْشقياءُ؛  دانش پيشواى عمل و عمل پيرو آن است. به خوشبختان دانش الهام مى‏شود و بدبختان از آن محرومند. (امالى طوسى، ص 488) حدیث (26) پيامبر صلى‏ الله‏ عليه ‏و‏آله : قَلْبٌ لَيْسَ فيهِ شَىْ‏ءٌ مِنَ الْحِكْمَةِ كَبَيْتٍ خَرِبَ فَتَعَلَّموا وَ عَلِّموا وَ تَفَقَّهوا وَ لا تَموتوا جُهّالاً فَاِنَّ اللّه‏َ لا يَعْذِرُ عَلَى الْجَهْلِ؛ دلى كه در آن حكمتى نيست، مانند خانه ويران است، پس بياموزيد و آموزش دهيد، بفهميد و نادان نميريد. براستى كه خداوند، بهانه‏اى را براى نادانى نمى‏پذيرد. نهج الفصاحه،ص600 حدیث (27) امام علی عليه‏ السلام : قُم عَن مَجلِسِکَ لِاَبیکَ وَ مُعَلِّمِکَ وَ اِن کُنتَ اَمیراً؛  به احترام پدر و معلمت از جای برخیز هرچند فرمان روا باشی. (غررالحکم،ص136) حدیث (28) رسول اکرم (صلى ‏لله‏ عليه ‏و ‏آله): ا لا اخبركم بأجود الأجواد قالوا بلى يا رسول اللَّه. فقال اجود الاجواد اللَّه و انا اجود بنى آدم و اجودهم بعدى رجل‏ علّم‏ علما فنشره و يبعث يوم القيمة امة واحدة و رجل جاد بنفسه في سبيل اللَّه حتى قتل  پيغمبر- صلّى اللَّه عليه و آله- فرمود:
    آيا خبر ندهم به بخشنده‏ترين بخشنده‏ها؟ گفتند: بلى يا رسول اللَّه.
     بخشنده ‏ترين بخشنده‏ها خداى متعال جلّت عظمته مى‏باشد. و من بخشنده‏ترين اولاد آدم هستم و بخشنده‏ترين اولاد آدم بعد از من مردى است كه علمى را بياموزد پس آن را منتشر كند و چنين كس در روز قيامت مبعوث شود در حالى كه امت واحده است، يعنى كسى است كه جامع خيرات است و به او اقتدا مى‏شود. و نيز بخشنده‏ترين مردم بعد از من مردى است كه جان خود را در راه خدا بخشش كند تا كشته شود. (إرشاد القلوب / ترجمه طباطبايى، ص50) حدیث (29) امام محمد باقر عليه‏ السلام : ما شیبَ شیءٌ بشیءٍ اَحسن مِن حِلمٍ بعلمٍ؛  چیزی با چیزی نیامیخته است که بهتر از حلم با علم باشد. (بحارالانوار  ج 75 ، ص 172 ) حدیث (30) پيامبر اكرم(صلی الله عليه و آله): مَن عَمِلَ بِما يَعلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلمَ ما لَم يَعلَم. هر كس به آنچه می ‏داند عمل كند، خداوند دانش آنچه را كه نمی ‏داند به او ارزانى می ‏دارد. (مرآ‌ة العقول ج3،ص286) حدیث (31)  امام على(سلام الله علیه) : العِلمُ يُنجِدُ الفِكرَ. دانش روشنى بخش انديشه است. (غررالحکم و دررالکلم،ص48) حدیث (32)  امام صادق (سلام الله علیه) : لَستُ اُحِبُّ أن أرَى الشّابَّ مِنكُم إلاّ غادِياً في حالَينِ: إمّا عالِماً أو مُتَعَلِّماً. دوست ندارم جوانى از شما [شيعيان] را جز بر دو گونه ببينم: دانشمند يا دانشجو. (امالی طوسی ص303) حدیث (33)  امام علی (سلام الله علیه) : لا عَمَلَ كَالتَّحقيِقِ. هيچ عملى مانند پژوهش نيست. (غررالحكم ودررالكم – ص768)

قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الّذینَ لایَعْلَمُونَ إنّما یَتَذَکَّرُ اُولُوا الألْبابِ. (زمر: 9)

بگو: «آیا کسانی که می دانند با کسانی که نمی دانند یکسانند؟ تنها خردمندان متذکر می شوند.

قُلْ رَبِّ زِدْنی عِلْما. (طه: 114)

بگو: پروردگارا! علم مرا افزون کن.

الف) اهمیت و جایگاه علم آموزی

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم :

مَنْ تَعَلَّمَ فی شَبابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فی الْحَجَرِ وَ مَنْ تَعَلَّمَ وَ هُوَ کَبِیرٌ کانَ بِمَنْزِلَةِ الکِتابِ عَلَی وَجْهِ المَاء.

هر که در جوانی بیاموزد، همانند نقش روی سنگ است (که از بین نمی رود و فراموش نمی شود)، و هر که در پیری یاد گیرد، مانند نوشتن بر سطح آب است.

مَنْ لَم یَصبِرْ عَلی ذُلِّ التَّعَلُّمِ ساعَةً بَقِیَ فِی ذُلِّ الجَهْلِ أبدا.

هر که بر فروتنی یادگیری، ساعتی صبر نکند، در ذلت نادانی ماندگار می شود.

امام صادق علیه السلام :

لَیسَ العِلْمُ بِکَثرَةِ التَّعَلُّمِ إنّما هُوَ نُورٌ یَقَعُ فِی قَلْبِ مَن یُرِیدُ اللّه ُ أنْ یَهْدِیَهُ.

دانش با یادگیری زیاد به دست نمی آید؛ چرا که همانا علم، نوری است که خدا در قلب هر کس که هدایتش را بخواهد، قرار می دهد.

امام کاظم علیه السلام :

لا نَجاةَ إلاّ بِالطّاعَةِ وَ الطّاعَةُ بِالعِلمِ وَ العِلمُ بِالتَّعَلُّمِ.

نجات فقط با طاعت به دست می آید و طاعت در گرو علم است و علم در گرو یادگیری.

ب) چیزهایی که باید جوانان بیاموزند

1. قرآن کریم:

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم :

خِیارُکُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرآنَ وَ عَلَّمَهُ.

بهترین شما کسی است که قرآن را یاد بگیرد و یاد دهد.

2. تیراندازی و شنا:

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم :

عَلِّمُوا أبْناءَکُمُ الرَّمْیَ وَ السِّباحَةَ.

به فرزندان خود تیراندازی و شنا یاد دهید.

3. علوم اعتقادی اهل بیت علیهم السلام :

امام علی علیه السلام :

عَلِّمُوا صِبْیانَکُمْ مِنْ عِلْمِنا مَا یَنْفَعُهُمُ اللّه ُ بِهِ.

به فرزندان خود، از علوم ما ـ آن بخشی که خدا برایشان نفع بخشد ـ یاد دهید.

منبع:

حوزه

درباره‌ی محمد علی علم خواه

محمد علی علم خواه سلام مدیر سایت هستم در کنار دوستان گرامی . متولد بهمن 1382 اصلیتم زنجانی متولد قم و ساکن همدان هستم. عاشق وبلاگ نویسی ام و 4 ساله وبلاگ نویسی میکنم. به مطالب جالب و دانستنی های علمی علاقه دارم. منتظر مطالب بعدی من باشید...

حتما ببینید

فواید نماز که باورتان نمیشود!!

به گزارش بدانید ها تا کنون بسیاری از توصیه های دینی خواص شگفت انگیز خود …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *