خانه / ایران شناسی / اماکن / معرفی استان اردبیل

معرفی استان اردبیل

اردبیل یکی از خوش آب و هواترین مناطق کشور در فصل بهار و تابستان است و معمولا در همه ی ایام سال گردشگران بسیاری را به خود جذب می کند. اردبیل یکی از کلان شهرهای ایران در شمال غربی کشور است. این استان در قبل و پس از اسلام مرکز آذربایجان بوده است. اَردَبیل یک نام کاملا پارسی است و همانطور که در ادامه بیشتر آن را مورد بررسی قرار خواهیم داد، به معنای شهر مقدس است. ما امروز در بدانید ها می خواهیم تا این شهر معروف و مهم در شمال غرب ایران را مورد بررسی قرار دهیم پس با ما تا به انتها همراه باشید.

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی استان

استان اردبيل با مساحتي حدود 17800 كيلو متر مربع حدود 1/1 درصد از كل مساحت كشور را به خود اختصاص داده و بين عرضهاي 27 درجه شمالي از خط استوا و 30 درجه شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است كه از شمال با كشور جمهوري آذربايجان حدود 283 كيلومتر مرز مشترك دارد و از شرق به استان گيلان ، از غرب به استان آذربايجان شرقي و از جنوب به استان زنجان منتهي مي شود. محور اردبيل- آستارا مهمترين خط ارتباطي استان با مركز كشور است.

شهرستان‌های استان اردبیل

  • اردبیل
  • بیله‌سوار
  • پارس‌آباد
  • خلخال
  • سرعین
  • کوثر
  • گرمی
  • مشگین‌شهر
  • نمین
  • نیر

کوهستان

آلوارس، اردبیل
آلوارس، اردبیل

ارتفاعات واقع در این استان عبارت‌اند از:

  • سبلان
  • آق داغ
  • عجم
  • ارتفاعات باغرور (تالش)
  • صلوات داغ
  • خروسلو

رودخانه‌ها

رودخانه های واقع در این استان عبارت اند از:

  • بالقلی چای (داخل شهر اردبیل)
  • ارس
  • قزل‌اوزن
  • خلخال چای
  • قره‌سو (قره سو یکی از طولانی‌ترین رودخانه‌های دایمی استان اردبیل است که امروزه بر اثر کمبود بارندگی وسد سازی‌های معیشتی بدون برنامه در حال تبدی شدن به یک رود فصلی است. قره سو از طبیعت بکری برخوردار بوده ودارای یکی از منحصر به فردترین گونه‌های جانوری می‌باشد، که از این میان گونه‌های آبزی رودخانه از تنوع کم‌نظیری برخوردار است؛ ماهیانی مانند قزل آلا، کپور رودخانه‌ای، شیربیت نوعی ماهی مخصوص این رودخانه، زرد پر و ماهی سفید رودخانه که نسل این دونوع گونه آخری امروزه بر اثر کم‌آبی و استفاده بیش از اندازه آفت کش‌های زراعی در حال نابودی است. در ضمن لازم به یادآوری است که سرچشمه این رود از کوه‌های تالش در اطراف شهرستان نمین بوده و بعد از گذراندن مسیر پر پیچ وخم از دل کوه‌ها و دره‌ها به رودخانهٔ ارس می‌پیوندد.)
  • بالهارود
  • گرمی چای
  • دره‌رود
  • خیاوچای
  • نمین‌چای
  • آستاراچای
  • کورائیم چای

دریاچه‌ها

دریاچه‌هایی که در استان اردبیل واقع شده‌اند عبارت‌اند از:

  • دریاچه شورابیل(دریاچه شورابیل در حریم شهری اردبیل قرار دارد و شهرکهای کوثر. مهر. راه و ترابری. دادگستری؛ ولیعصر و دانشگاه‌های محقق اردبیلی. پیام نور. علوم پزشکی و نمایشگاه بین‌المللی اردبیل درحاشیه این دریاچه قرارگرفته‌اند.)
  • دریاچه نئور
  • دریاچه شورگل
  • دریاچه گیلارلو (گرمی)
  • دریاچه نوشهر
  • دریاچه آلوچه
  • دریاچه کمی‌آباد (سد مخزنی)
  • دریاچه ملااحمد
  • مرداب قره‌سو
  • سبلان

جنگل‌ها

جنگل‌های اطراف جاده اسالم به خلخال و مجموعه جنگل‌های ‘فندق‌لو پیکره سنگی بابا داوود عنبران از جمله جنگل‌های واقع در استان اردبیل هستند. روستای یایچی و کولانکوه، از بهترین مکان‌های گردشگری استان اردبیل می‌باشد. مانند باغ بزرگ آلوچه، سیب، گیلدیح و … می‌باشد٫جنگلهای واقع در منطقه حیران تا اق چای.

تاریخچه

اردبیل از مناطق بسیار قدیمی ایران است که بر اساس شواهد و قرائن یافت شده، در حدود ۵ هزار سال قدمت دارد. در لوحه های گلی سومریان از این شهر به نام آرتا یا آراتتا یاد شده است. در اردبیل آثار تاریخی وجود دارد که نشان از قدمت بالای این شهر دارد. این آثار عبارتند از: دهکده ی آتشگاه، شهرهیر، شهریور و مسجد جامع اردبیل که در قدیم آتشکده بوده است.

اردویل یا اردبیل؟

استان اردبیل در طول دوره های تاریخی اسامی متفاوت دیگری همچون؛ دارالارشاد، دارالملک، دارالعرفان، دارالامان و اردویل نام برد. یاقوت حموی در کتاب خود به نام معجم البلدان، بنای اولیه ی شکل گیری استان اردبیل را به فیروز ساسانی که در سال ۱۳۹-۱۶۳ قبل از هجرت سلطنت می ‌کرده است نسبت داده اند و آن را فیروز گرد نامیده است. وی در کتاب خود اردبیل را از مشهورترین شهرهای آذربایجان خوانده و گفته است که استان اردبیل، پیش از اسلام مرکز اصلی منطقه بود. وی در قسمت دیگری از کتابش اضافه کرده است که: گویند؛ اردبیل از بناهای فیروز موسوم به باذان فیروز بوده است.

پس از ورود اسلام و در زمان حکومت بنی‌ امیه، مرکز حکومت آذربایجان از مراغه به اردبیل منتقل شد. یاقوت حموی که خود از نزدیک شهر اردبیل را دیده از جمعیت زیاد و آبادی آن در کتابش نوشته است. البته چندی پس از بازدید یاقوت حموی از اردبیل، مغولان به این شهر هجوم آورده و آبادانی آن را به خرابی تبدیل کردند.

بعدها که مجددا شهر ساخته شد، اردبیل مخصوصا در زمان صفویه به بیشترین درجه ی اعتبار خود رسید. موقعیت قرار گیری اردبیل در تاریخ بسیار حساس بوده چرا که در سر راه تجارتی تبریز و آستارا و لنکران واقع شده است و واسطه تجارتی قفقازیه و شهرهای داخلی آذربایجان و غیره می ‌باشد. بهترین صادرات آن خشکبار و قالی و پشم است. اردبیل در اواخر دوره ی صفویه برای مدت بسیار کوتاهی به دست عثمانی‌ ها افتاد ولی نادرشاه افشار دوباره آن را پس گرفت.

گردشگری

شاخص گردشگری استان اردبیل در تمام طول سال متنوع می‌باشد. به گونه‌ای که بهترین ماه‌ها از نظر دارا بودن شرایط آسایشی برای گردشگران، ماه‌های فروردین، اردیبهشت و مهر می‌باشند که بهترین شرایط را از نظر آسایشی به خود اختصاص داده‌اند و در مقابل ماه‌های دی و بهمن از بدترین شرایط آسایشی و بیوکلیمایی برخوردارند.

برخی از جاذبه‌های گردشگری استان اردبیل عبارتند از: آرامگاه شیخ صفی‌الدین (میراث جهانی یونسکو)، بقعه سید امین الدین جبراییل، مقبره شیخ حیدر، کلیسای مریم مقدس اردبیل، موزه مردم شناسی اردبیل، جمعه مسجد، سنگ نبشه ساسانی،آثار صخره‌ای ویند، کاروانسرای شاه عباسی (اردبیل)، شهر یئری، بازار اردبیل، دریاچه شورابیل، سبلان، شیروان دره‌سی، عمارت آقازاده اردبیلی، جنگل فندقلو، پیست اسکی روی چمن جنگل فندقلوی نمین (اردبیل)، پیست اسکی آلوارس، منطقه گردشگری کپز، تفرجگاه بولاغلار، منطقه حفاظت شده آق داغ، منطقه گردشگری ازناو، روستای گردشگری کزج، ژئوپارک دربندمشکول (شهرستان کوثر)، گیلوان، دریاچه نئور، مجتمع آبدرمانی سرعین، چشمه آب گرم شابیل، قوتورسویی، آبگرم گیوی،آبشار سردابه، آبشار گورگور آلوارس، آبشار شورشورنه (نمین)، آبشارآق بلاغ (سیبیه خانی)، آبشار دیز (خلخال)، آبشار نره گر، آبشار شیروان دره، آبشار گورگور (مشگین‌شهر)، قلعه بربر، قلعه بوینی یوغون، دژ قهقهه، کهنه قلعه، قلعه بربر، دیو قالاسی،قیزقالاسی، قلعه اولتان، قلعه خسرو، غار تاریخی لاهرود، غار هفت خانه، غار تاریخی لاهرود، حمام درو، حمام سنگی شهر گیوی.

بیشتر بخوانید:

مردم اردبیل

از لحاظ سرشماری سرانه ی جمعیتی که در سال ۱۳۹۰ از این استان به عمل آمد، استان اردبیل دارای جمعیتی بالغ بر ۴۸۵۱۵۳ نفر بوده است و به همین خاطر از لحاظ تراکم جمعیت به عنوان هفدهمین شهر پر جمعیت ایران به شمار می رود. اردبیلی ها به زبان ترکی صحبت می کنند. البته در روستای خلخال مردم هنوز هم به زبان آذری که زبان اولیه ی اردبیلی ها بوده، صحبت می کنند.

به هر حال در این استان مکاتبات مردم و برنامه ی تحصیلات در مدارس به زبان فارسى انجام می‌‏ شود و جوانان این استان با فارسى آشنایى کامل دارند. از لحاظ اقتصادی، آمار شاغلان در بخش‌ های عمده ی اقتصادی استان اردبیل نشان می ‌دهد که از کل شاغلان استان ۴۰ درصد در بخش کشاورزی، ۲۲٫۸ درصد در بخش صنعت و ۳۷٫۲ درصد در بخش خدمات سرگرم کار هستند.

اردبیل

 برخی از غذاهای معروف اردبیل

  • آش دوغ

مردم استان اردبیل به غذاهای آبکی مثل آش علاقه ی زیادی دارند و چند روز یک بار با پختن آش های متنوع اعضای خانواده را غافلگیر می کنند. برای درست کردن این آش به غیر از دوغ تازه از موادی مثل نخود، برنج، سیر تازه، و سبزی (تره، جعفری و شوید) هم استفاده می شود. این غذا دستور پخت های مختلفی دارد و گاهی در آن بلغور، آرد و کلم برگ هم به کار می رود.

  • آش میوه

اردبیلی ها با میوه های خشکی مثل آلبالو خشک، آلوی خورشتی، قیسی ‌زردآلو، برگه‌ زردآلو و گوجه ‌برقانی آش خوشمزه و لذیذی را تهیه می کنند که به آش میوه معروف است. در کنار خشکبار برای تهیه ی این آش از مواد دیگری مثل حبوبات (نخود، لوبیا قرمز، عدس)، رشته آشی، برنج، گندم پوست ‌کنده و پیاز هم استفاده می شود.

● آش دوغ
  • آش یارما

آش یارما یا آش بلغور، به دلیل داشتن بلغور فراوان خواص زیادی دارد. برای درست کردن این غذا از موادی مثل بلغور، گوجه‌ فرنگی، لوبیا قرمز، سبزی آش، عصاره گوشت، پیاز، زعفران و آبغوره استفاده می شود که طعم دلچسبی را برای این غذا رقم می زنند.

  • پیچاخ قیمه

مواد لازم برای درست کردن پیچاخ قیمه یا خورشت بادام، گوشت، خلال بادام، پیاز، زعفران، تخم ‌مرغ و ادویه‌ خورشتی است. این غذا به همراه برنج، ماست و سبزی خورده می شود.

  • باستیرما پلو

برخی می گویند که اصل این غذا برای آستارا است و برخی دیگر می گویند که برای باکو است. به هر حال چون هر چه که در این غذا است معلوم نیست به آن، باستیرما یا مدفون شده می گویند. این غذا معمولا در قابلمه های کوچک و تک نفره انجام می شود. مواد لازم برای پختن این غذا برنج، سیب زمینی، رب ازگیل، گردو، پیاز، مرغ، زعفران، رب به، رب آلوچه است.

● پیچاخ قیمه

فرهنگ بومی

صنایع دستی

گلیم، جاجیم، شال، مسند، سفال، صنایع چوب مانند معرق، منبت و خراطی، مصنوعات چرمی و قالی بافی (قالیچه قوبای خلخال بسیار معروف است) قلاب بافی، مفرش، خورجین، ورنی (ورنی و زیرانداز حاوی رنگ‌ها و طرحهایی برگرفته از طبیعت زیبای آذربایجان، بیشتر توسط عشایر شاهسون دشت مغان بافته می‌شود).

غذاهای محلی

آبگوشت، آش شیر، آش دوغ، پیچاق قیمه، کوفته، لَوَنگی، خشیل، هرا، قویماق، ترشی قرمه، ساج ایچی سبزی قرمه، آب پیاز، آش اوماج، آَش یارما، بزباش، خورش قاتق، تاس‌کباب، چیغیرتما، حلوا زرد، تر حلوا، حلوای زنجبیل، قیساوا و قیقاناق،

سوغات

قالی، مسند، سرشیر، کره، حلوای سیاه، آبنبات، شیرینیهای محلی، فتیر و تخمه آفتابگردان، عسل خالص سبلان، عصاره شهدآمیز گل‌های رنگارنگ و عطرآگین طبیعت سرسبز خلخال مشهورترین سوغات منطقه می‌باشد. حلوای سیاه استان به صورت معجونی از جوانه گندم و کره طبیعی نشاط بخش و مقوی است.

گونه‌های زبانی

استان اردبیل با توجه به‌وسعت کم خود، دارای تنوع زبانی قابل توجهی می‌باشد در کنار زبان ترکی آذربایجانی که اکثریت ساکنان استان به آن تلکم می‌کنند، زبان تاتی نیز در شهر کلور و در روستاهای بخش شاهرود و خورش رستم از شهرستان خلخال، تالشی در بخش عنبران از شهرستان نمین تکلم می‌شود.نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در استان اردبیل به قرار زیر بود: ۹۸٫۲ ترک (۹۷٫۱٪ مرد، ۹۹٫۳٪ زن)، ۱٫۱ تات (۱٫۵٪ مرد، ۰٫۷٪ زن)، ۰٫۴ کرد (۰٫۷٪ مرد) و ۰٫۴ بدون‌جواب بودند.

منابع: ویکی پدیا و الی گشت

درباره‌ی محمد علی علم خواه

محمد علی علم خواه سلام مدیر سایت هستم در کنار دوستان گرامی . متولد بهمن 1382 اصلیتم زنجانی متولد قم و ساکن همدان هستم. عاشق وبلاگ نویسی ام و 4 ساله وبلاگ نویسی میکنم. به مطالب جالب و دانستنی های علمی علاقه دارم. منتظر مطالب بعدی من باشید...

حتما ببینید

گیاهان بومی ایران

ایران، کشوری چهار فصل است. به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص ایران، قرارگیری آن بین دو …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *